NASA’nın Perseverance aracı, Mars’ta yaşam izleri barındırıyor olabilecek leopar desenli bir kayadan aldığı numuneyi koruyor. Ancak bu önemli örneğin Dünya’ya ne zaman getirileceği belirsizliğini koruyor.
Numune küçük bir tüpte saklanıyor
Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’nin (NASA) Mars’taki keşif aracı Perseverance, Dünya dışında yaşamın varlığını kanıtlayabilecek bir örneği hâlâ bünyesinde taşıyor. Araç, 2021 yılında Kızıl Gezegen’e yüzeyden kaya örnekleri toplamak, bunları incelemek ve geçmiş yaşamın olası izlerini araştırmak amacıyla gönderilmişti.
Perseverance, iki yıl önce Mars yüzeyindeki Jezero Krateri’nde, Neretva Vallis vadisinin kayalık kesiminde “Sapphire Canyon” (Safir Kanyonu) adı verilen bir taş örneği aldı. Numune, tebeşir büyüklüğündeki bir tüpte muhafaza ediliyor.
Yaşam izinin kaynağı Dünya’da incelenebilecek
Perseverance, Sapphire Canyon numunesini Temmuz 2024’te Cheyava Falls (Cheyava Şelaleleri) adı verilen, ok ucunu andıran leopar desenli bir kayadan sondajla çıkardı. Kayayı çevreleyen çamur taşlarında da muhtemelen eski mikroskobik yaşamın oluşturduğu unsurlar gözlendi.
Perseverance ekibinden Adrian Broz, bu ayırt edici yapıların yaşamdan mı kaynaklandığını, yoksa yaşam gerektirmeyen kimyasal veya jeolojik süreçlerle mi oluştuğunu anlamanın tek yolunun numuneleri Dünya’ya getirmek olduğunu söylüyor.
Üç milyar yıldan daha uzun süre önce Jezero Krateri’ndeki eski göle akan nehirlerin oluşturduğu Neretva Vallis, geçmişte suyla şekillenmiş veya değişime uğramış ve yaşam kanıtlarını koruma ihtimali yüksek kayaları bulmak için uygun bir bölgeydi. Perseverance, bu nedenle Şubat 2021’de özellikle kurumuş göl yatağına indirildi.
Bilim ekibi, Sapphire Canyon numunesinin gezgin aracın bulması umulan kaya türüne tam olarak uyduğunu belirtmişti. Örnek, diğer 33 numuneyle birlikte Perseverance’ın şasisi içindeki tüplerde tutuluyor. Şimdi en büyük soru, ayrıntılı inceleme için bu numunelerin Dünya’ya nasıl taşınacağı.
Mars’tan dönüş planı yüksek maliyet nedeniyle durdu
CNN’de Ashley Strickland imzasıyla yayımlanan habere göre, Adrian Broz bu numuneyi, “Sanırım ilk kez Mars’ta ‘potansiyel bir biyolojik iz’ olarak nitelendirilebilecek bir şey bulduk.” sözleriyle tanımladı. Ancak numunenin Dünya’ya getirilmesine ilişkin planlar şu an için rafa kaldırılmış durumda.
Haberde, örneğin gezegenimize hiç ulaşamayabileceği ve en azından yakın zamanda bunun gerçekleşmesinin pek olası görünmediği aktarıldı. NASA ile Avrupa Uzay Ajansı’nın Mars örneklerini Dünya’ya taşıma amacıyla yürüttüğü “Mars Numune Geri Getirme” programı, yüksek maliyeti ve karmaşık tasarımı nedeniyle yoğun eleştiri aldı.
Milyarlarca dolarlık yatırımın ardından NASA, programı 2024 yılında yeniden değerlendirmeye aldı ve sonunda tamamen iptal etti. Şu anda bu girişimin yerine geçecek net bir alternatif bulunmuyor.
NASA henüz yeni yol haritasını açıklamadı
NASA, temmuz ayında yaptığı açıklamada, “Perseverance’ın örnekleri Mars’ta güvenli bir şekilde muhafaza ediliyor. NASA ise orijinal Mars Numune Geri Dönüş planına göre daha basit ve daha uygun bütçeli yaklaşımlar sunabilecek; aralarında olası ticari veya uluslararası katkıların da yer alabileceği bir dizi potansiyel geri dönüş seçeneğini araştırıyor.” ifadelerini kullandı. NASA yetkilileri, bu konuda ileriye dönük bir yol haritasını henüz duyurmadı.
Yapımı ve fırlatılması yaklaşık 2,4 milyar dolara mal olan Perseverance, Mars’ta yaşam belirtisi bulunup bulunmadığını ortaya koyabilecek numuneyi analiz edecek donanıma sahip değil.
Perseverance ekibinden Dr. Briony Horgan ise, “Bu çalışmaları yapmaya ve ipuçları elde etmeye devam edebiliriz ancak bu numuneleri geri getirene kadar asla kesin olarak bilemeyeceğiz.
