ABD’de seçmenler yarın Temsilciler Meclisinin 435 sandalyesi ile Senatodaki 100 koltuğun 35’i için oy kullanacak. Kongrede oluşacak tablo, Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminin kalan iki yılında siyasi hareket alanını doğrudan etkileyecek.
36 eyalette valilik yarışı
Trump’ın görev süresinin ortasına denk gelen ara seçimlerde Kongrenin alt kanadı Temsilciler Meclisindeki tüm sandalyeler, üst kanat Senatodaki 35 sandalye için ise seçim yapılacak.
Ayrıca 36 eyalette valiler seçilecek; birçok eyalette yasama organlarının üyeleri ve yerel yöneticiler de belirlenecek.
Son iki yıldır Kongrenin her iki kanadında çoğunluğu elinde tutan Cumhuriyetçiler bu üstünlüğü sürdürmeye çalışıyor. Demokratlar ise hem Temsilciler Meclisinde hem Senatoda çoğunluk sağlamayı amaçlıyor.
4 Kasım’da ortaya çıkacak Kongre dengesi, Trump yönetiminin 2027 ve 2028’deki yasama faaliyetleri açısından kritik önem taşıyor. Demokratların bir ya da iki kanatta çoğunluğa ulaşması halinde bütçe, vergi ve göçmenlik düzenlemeleri başta olmak üzere Trump’ın politikalarının Kongreden geçirilmesi zorlaşacak.
Kongre ara seçimleri nasıl yapılıyor?
ABD’de başkanlık seçimleri dört yılda bir, Kongre seçimleri ise iki yılda bir düzenleniyor. Başkanlık seçiminin yapılmadığı ve başkanın dört yıllık görev süresinin ortasına denk gelen Kongre seçimleri “ara seçimler” (midterm elections) olarak adlandırılıyor.
ABD Kongresi, 435 üyeli Temsilciler Meclisi ile 100 üyeli Senatodan oluşuyor. Temsilciler Meclisi üyeleri iki yıllığına seçiliyor ve eyaletlerin nüfusuna göre farklı sayıda temsilci bulunuyor.
Teksasın 38, California’nın 52 ve New York’un 26 temsilcisi Temsilciler Meclisinde yer alırken, nüfusu daha az olan Iowa 4, Alaska 1 ve Idaho 2 temsilciyle temsil ediliyor.
Senatoda ise nüfusa bakılmaksızın her eyaletin iki senatörü bulunuyor. Altı yıllığına seçilen senatörlerin yaklaşık üçte biri, iki yılda bir yapılan seçimlerde yenileniyor.
Normal takvimde bu yıl 33 senatörlük için sandık kurulacak. Florida ve Ohio’daki iki özel seçimle birlikte oy kullanılacak Senato sandalyesi sayısı 35’e çıkıyor.
Kongre üyeleri, başkanlık seçimlerinden farklı olarak Seçiciler Kurulu (Electoral College) olmadan, seçmenlerin doğrudan oylarıyla belirleniyor. Seçimlerin ardından oluşacak yeni Kongre 3 Ocak 2027’de görevine başlayacak.
Oy verme kuralları eyaletlere göre değişiyor
Seçimler federal düzeyde yapılsa da oy kullanma ve oyların sayılması süreçleri büyük ölçüde eyaletlerin sorumluluğunda yürütülüyor. Seçmenler eyalet kurallarına göre seçim günü, erken oy veya posta yoluyla oy verebiliyor.
Bazı eyaletler seçmenlere otomatik olarak posta yoluyla oy pusulası gönderirken, bazı eyaletlerde posta yoluyla oy kullanmak için başvuru yapılması gerekiyor. Kimlik gösterme şartı, seçmen kayıt tarihleri ve posta oylarının kabul edileceği son günler de eyaletlere göre farklılık gösteriyor.
Trump’ın seçim sistemiyle ilgili başlıca itirazları arasında yer alan “posta yoluyla oy kullanma” ve “kimlik kartı gösterme zorunluluğu olmadan oy kullanma” uygulamaları, ABD kamuoyunda tartışılmayı sürdürüyor.
Ülke genelinde tek bir sandık kapanış saati bulunmadığı için sonuçlar doğudan batıya farklı zamanlarda açıklanmaya başlayacak. Oy farkının düşük olduğu eyaletlerde posta oylarının sayımı ve itirazlar nedeniyle kesin sonuçların duyurulması birkaç gün sürebilecek.
Bu yıl katılımın son dönem seçimlerinde olduğu gibi yüksek olması bekleniyor. Trump’ı destekleyenlerle karşı çıkanlar arasındaki siyasi ve sosyolojik ayrışmanın büyüdüğünü gösteren gelişmeler, seçmen ilgisini artırıyor.
ABD medyasındaki son analizlere göre, 47 eyalet ve başkent Washington’da 43 milyondan fazla kişi erken oy kullandı veya oyunu posta yoluyla gönderdi. Bu rakam, 2022 ara seçimlerinin aynı dönemine göre yaklaşık 10 milyonluk artış anlamına geliyor.
Demokratlar Meclis çoğunluğuna yakın
Cumhuriyetçiler 2024 seçimlerinden sonra Temsilciler Meclisindeki çoğunluklarını korudu. Ancak iki yıl içinde yaşanan istifalar ve boşalan sandalyeler, iki parti arasındaki farkı azalttı.
1 Kasım itibarıyla Mecliste 218 Cumhuriyetçi, 214 Demokrat ve bir bağımsız üye bulunuyor; iki sandalye boş durumda. 435 üyeli Mecliste çoğunluk için 218 sandalye gerekiyor.
Bu nedenle Demokratların çoğunluğu kazanabilmesi için mevcut sayılarına en az 4 sandalye eklemeleri yeterli olacak.
Meclis çoğunluğu; Meclis Başkanının seçilmesi, yasama gündeminin belirlenmesi, bütçe görüşmeleri ve Kongre komitelerinin yönetilmesi açısından önem taşıyor. Demokratların çoğunluk sağlaması halinde Trump’ın azline yönelik süreç de dahil olmak üzere birçok kritik başlığın Meclis gündemine taşınması bekleniyor.
Senatoda başa baş mücadele
Cumhuriyetçiler 100 üyeli Senatoda 53 sandalyeye sahip. Demokratların, kendileriyle birlikte hareket eden 2 bağımsız üyeyle birlikte toplam sandalye sayısı ise 47.
Bu dağılıma göre Demokratların Senatoda çoğunluğu elde edebilmesi için Cumhuriyetçilerden net 4 sandalye kazanması gerekiyor.
Georgia, Michigan, Maine, Alaska, Kuzey Carolina, Ohio ve Iowa’daki Senato yarışları yakından izleniyor. Demokratlar, 2024 başkanlık seçimlerinde Trump’ın kazandığı Georgia ve Michigan’daki sandalyelerini korumaya çalışacak. Cumhuriyetçiler ise Demokrat başkan adayı Kamala Harris’in kazandığı Maine’deki sandalyelerini savunacak.
Senato; Yüksek Mahkeme üyeleri dahil federal yargıçların ve üst düzey yöneticilerin onaylanması, ayrıca uluslararası anlaşmaların değerlendirilmesi gibi yetkileri nedeniyle başkanlık yönetimi açısından büyük önem taşıyor.
Ancak Senatoda çoğunluğa sahip olmak her yasa teklifini geçirmek için yeterli değil. Birçok düzenlemede görüşmelerin sona erdirilmesi için 60 senatörün desteği gerekiyor.
60 oya ulaşmanın güç olduğu Amerikan siyasi sisteminde “filibuster” olarak adlandırılan yöntemle, bazen tek bir senatörün uzun süre konuşarak yasama sürecini geciktirmesi mümkün olabiliyor.
Anketlerde Demokratlar önde
Ülke geneli anketlerini yayımlayan Real Clear Politics’teki son çalışmalara göre Demokratların Senatoda 4 sandalye kazanarak toplam 51 sandalyeye ulaşabileceği öngörülüyor.
