Osmanlı mutfağında önemli bir yere sahip olan ve Türkiye’de yalnızca Kastamonu il merkezi ile Daday ilçesinde yetişen coğrafi işaretli üryani eriğinde hasat dönemi başladı.
Mineral ve vitamin yönünden zengin
Antioksidan içeriğiyle sağlıklı yaşam meyveleri arasında gösterilen üryani eriği, magnezyum, potasyum, demir ve B grubu vitaminleri bakımından zenginliğiyle öne çıkıyor. Flavonoid içeren meyvenin şeker oranının yüksek olmaması nedeniyle diyabet ve obezite sorunu yaşayanların da tüketebildiği belirtiliyor.
Kastamonu’nun merkez ilçesine bağlı Halife köyü ile Daday ilçesinde toplanan erikler, ağaçtan alındıktan sonra kabukları soyularak kurutuluyor. Kurutulmuş olarak tüketilebilen üryani eriğinden pestil, hoşaf ve eğşi (içecek) hazırlanıyor.
Üniversite deneylerinde direnç gözlendi
Üryani eriğinin kansere karşı vücuda direnç kazandırdığı Kastamonu Üniversitesi tarafından da belgelendi. Akademisyenlerin deneylerinde balıkların bir bölümüne kanserojen madde enjekte edildi ve bu balıklara üryani eriği yedirildi.
Üryani eriğiyle beslenen balıkların kanserojen maddeye karşı direnç gösterdiği kayda geçirildi.
“Asıl adı ‘ala’ eriktir”
Üretici Harita Yüksek Mühendisi Feza Tiryaki, olgunlaşan eriklerin sıcak ve soğuk suya sokulduğunda kabuklarının ayrıldığını belirterek, “Sıcak su, soğuk su eşliğinde her gün dolaşılarak olgunlaşanlar toplanır. Bunlar sıcak suya, peşinden de soğuk suya sokulduğu zaman kabuğu soyulur. Zaten üryan kelimesi, oradan gelir. Üryani eriği bizim lakabımızdır. Asıl adı ‘ala’ eriktir. Soyulduktan sonra bunların en güzelleri, en gösterişlileri, çam veya gürgenden yapılan tahtalarda kurutulur. Ama bu 15 günlük çalışmadır. Hava nemli olursa, çisilerse kaldırmanız gerekir. Eriklerin hiçbiri birbirine değmeden kururlar. Ondan sonra raf ömrü 2 yıl, 3 yıl olan bir ürününüz olur. Kaynadıktan sonra dinlenmiş suda, sıcak suya atarsınız. Daha sonra da suyunu içer, tanesini yersiniz. En güzel kullanım amacı budur. Şeker katmanıza gerek yok, doğal şekeri yeterlidir” dedi.
Sindirim sistemine iyi geldiği belirtiliyor
Tiryaki, üryani eriğinin sindirim sistemi ve kan dolaşımı açısından faydalı olduğunu ifade ederek, “Hepimizin sindirim sorunları var. Üryani eriği sindirim sistemine mükemmel iyi gelen bir üründür. Yani kabızlık gibi, şişkinlik gibi sorunlarınızı çözer. Buna birebir çok şahit olduk. Çok kişiden bunları duyduk. Sindirim sistemine, kan dolaşımına çok faydalı bir ürün. Birkaç yıl önce Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi’nde ala balıklara kanserli hücre enjekte edildi ve ikiye bölündü. Bir kısmına üryani eriği yedirildi. Üryani eriği yiyen balıklarda kansere karşı ciddi direnç geliştirildiği belgelendi ve uluslararası yayın yapıldı. Dediğim gibi hem sindirim sistemine iyi geliyor hem insanı rahatlatıyor hem de kansere karşı da direnci arttırıyor” diye konuştu.
Üretimin merkezi Daday
Üryani eriğinin Daday menşeili olduğunu söyleyen Tiryaki, “Taşköprü sarımsağı gibi Daday ilçesinin de üryanisi meşhur. Diğer ilçelerimizde de yetiştiği olur ama asıl merkezi Daday’dır. Ama Kastamonu’nun dışında da bunu yetiştirilmesi mümkün değildir. Endemik, bizim burayı özgü bir üründür. Coğrafi işaretini de Daday Belediyesi almıştır. Ben herkese tavsiye ediyorum ama talebi karşılayacak bir üretimimiz yok. Onun için Dadaylı herkesin bunu bahçesinde, bağında, bostanında yapabildiği kadar yapmasını bekliyorum. Herkes kendi evinin ihtiyacı kadar yapıyor. Biraz daha fazla yapılırsa bu mutlaka değerlendirir, satılır” ifadelerini kullandı.
Erik kabuklarıyla ilgili araştırma yaptıklarını da aktaran Tiryaki, “Bu yıl Üryani eriklerimizin kabuklarını soyduk, kuruttuk ve bunları analize yollayacağız. Kastamonu Üniversitesi MERLAB’da analizi yapıldıktan sonra bu kabuklarda da çay olarak kullanılabilir mi, nasıl değerlendirilir, onun bir araştırmasını yapacağız. Tabiatta kırmızı olan her şey antioksidandır. Yani kansere karşı direnç göstergesidir. İnşallah üryani kabuğu çayı da içeceğiz yakında” şeklinde konuştu.
“3-4 senedir olmuyordu, bu sene Allah verdi”
Eylül ayında ağaçlardan üryani eriği toplamaya başladıklarını anlatan Melahat Gökmen, “Bu ürün bizim için çok değerli bir ürün. Bu üründen her şey oluyor. Her şeye de yararlıdır. Ağacından toplarız, çöpünü çekeriz, kabuğunu soyarız, tahtaya dökeriz. Bunun işi uzundur. Pestili güzelce tavaya koyuyoruz, güzelce pişiririz. Ondan sonra tahtaya döküyorsun. Bu ürün her yerde olmaz. Soğuk vurunca olmuyor. 3-4 senedir olmuyor, bu sene Allah verdi” ifadelerini kullandı.
Mürüvvet Sefer ise üryani eriğinin kabuklarını değerlendirdiklerini belirterek, “Eriklerimizin kabuklarını atmıyoruz. Böyle süzgeçten süzdük. Sonra sofralara döktük, kuruttuk. Onu da çay olarak tüketiyoruz” dedi.
