İran, barış görüşmelerinin tıkanması sonrası ‘tam taarruz’ askeri konumuna geçeceğini açıkladı. ABD’nin geçici ateşkes süresini uzatmayacağını duyurmasıyla barış görüşmelerindeki ilerleme umudu ve Hürmüz Boğazı’ndan petrol tankerlerinin yeniden geçişine ilişkin umutlar da sekteye uğradı; ABD ile İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarının ardından savaşın uzama ihtimali güç kazanıyor.
Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, bölgedeki gerilimin tırmanmasına hazırlıklı olunması gerektiğini belirtti. Yetkili, diplomasinin sonuç verememesi durumunda Tahran’ın ABD’nin deniz ablukasını kırmak için “zamanında ve hassas” bir askeri saldırı düzenlemeye hazır olduğunu kaydetti.
60 GÜNLÜK SÜRE DOLDU
İran ile ABD arasında savaşı sona erdirmek amacıyla 17 Haziran’da imzalanan mutabakat, taraflara nihai bir barış anlaşmasına varabilmeleri için 60 gün süre tanıyordu. Mutabakat, İran’ın nükleer programı ve ABD yaptırımlarını kapsayacak daha geniş bir anlaşma için müzakere süreci öngörüyordu.
Ancak anlaşma, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticareti açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nın kontrolü konusunda yaşanan anlaşmazlık nedeniyle kısa sürede çözülmeye başladı.
ABD Başkanı Donald Trump’a pazartesi günü Washington’ın haziranda imzalanan geçici anlaşmayı uzatmayı düşünüp düşünmediği soruldu. Trump, böyle bir planlarının olmadığını söyledi.
ABD İLE DEVRİM MUHAFIZLARI ARASINDA ARKA KAPI TEMASI
Müzakereler çıkmaza girerken ABD ile İran Devrim Muhafızları arasında arka kapı diplomasisinin yürütüldüğüne ilişkin haberler gündeme geldi. Axios’un konuya yakın iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, eski ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard, Devrim Muhafızları ile yakın ilişkileri bulunan Iraklı Kürt bir liderle görüştü. ABD’nin bu aracı üzerinden Devrim Muhafızları Komutanı General Ahmed Vahidi’ye mesaj gönderildiği öne sürüldü.
HÜRMÜZ BOĞAZI ANLAŞMAZLIĞI
İran haziran mutabakatının Umman ile paylaştığı Hürmüz Boğazı’nı yönetme hakkı verdiğini savunurken Washington bu yorumu reddetti. İran’ın, kendi belirlediği güzergâh dışında Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan gemilere ateş açmaya başlamasının ardından çatışmalar yeniden şiddetlendi. Trump, 7 Temmuz’da anlaşmanın artık geçerli olmadığını açıklamıştı.
Reuters’a konuşan İranlı yetkili, yeni müzakerelerin başlayabilmesi için ABD’nin birkaç hafta içerisinde mutabakat hükümlerinin tamamını yerine getirmesi gerektiğini söyledi.
İRAN EKONOMİSİNDE SAVAŞ BASKISI
İran yönetimi savaşta dirençli bir görüntü vermeye çalışırken yeni ekonomik yaptırımların ülkedeki sıkıntıları ağırlaştırmasından, toplumsal huzursuzluğu yeniden tetiklemesinden ve yönetimin meşruiyetini daha da aşındırmasından endişe ediyor. Savaşla birlikte hasar gören altyapı, aksayan ticaret, üretim kayıpları ve yeniden inşa maliyetleri de ekonominin üzerindeki baskıyı artırdı.
TRUMP’TAN UMMAN’A TEHDİT
İran, Hürmüz Boğazı’nın yönetimi konusunda Umman ile ayrı bir anlaşma için görüşmeler yürütürken tarafların anlaşmaya yakın olduğu bildirildi. Trump ise ABD’nin uzun süredir güvenlik ortağı olan Umman’a yönelik oldukça sert bir tehditte bulundu. Fox News’e konuşan Trump, Umman’ın ABD’nin önüne çıkması halinde ülkeyi bombalamakla tehdit etti.
PETROL FİYATLARI YÜKSELDİ
Savaş enerji piyasalarını da etkiledi. Brent petrol savaş sırasında 126 dolara kadar çıktı. Brent petrolün varil fiyatı pazartesi günü 2 doların üzerinde artışla 90,87 dolardan kapandı. ABD’de benzin fiyatları da savaş öncesindeki galon başına 3 doların altındaki seviyelerden 4 doların üzerine çıktı.
