İran, Umman ile Hürmüz Boğazı üzerinde iki ülkenin güvenli geçişine uygun yeni deniz rotalarını belirleyen nihai bir anlaşmanın son aşamasına geldiğini bildirdi; boğazın yeniden açılması ise ABD’nin bazı şartları karşılamasına bağlı olacak.
Görünüm ve şartlar
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Umman ile boğaz konusunda varılan anlaşmanın “son safhada” olduğunu ifade etti. Arakçi, ABD’nin Tahran’ın bazı taleplerini karşılamaması halinde boğazın yeniden açılmayacağını belirtti. Mehr haber ajansına göre, anlaşma, ABD’nin bu şartları yerine getirmesi ve boğazın yeniden açılmasının ardından kullanılacak yeni deniz yollarını belirleyecek. Arakçi, İran ile ABD arasında doğrudan görüşme olmadığını, Washington haziran ayında imzalanan geçici anlaşmayı ihlal ettiği sürece doğrudan temaslardan kaçılacağını söyledi; taraflar aracılarla mesaj alışverişinde bulunduğunu ekledi.
ABD’nin rolü ve tazminat talebi
ABD Başkanı Donald Trump’ın Axios’a verdiği röportajda, ABD’nin İran konusunda “düşük profilli” hareket ettiği yönündeki değerlendirme yer aldı; Trump, İran’a yönelik politikalarını “yarı yarıya müzakere” olarak nitelendirdi ve İran’ın ekonomik sıkıntılarını izlediklerini ileri sürdü. Arakçi, boğazın açılmasının şartlarından birinin ABD’nin İran’a yönelik zararlar için tazminat ödemesi olduğunu söyledi.
İran’ın üst güvenlik merciinin sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr da diğer talepleri şöyle sıraladı: ABD’nin yeni tehditlere son vermesi; İran ile Lübnan, Filistin, Yemen ve Irak’taki müttefiklerine karşı saldırıların durdurulması; Körfez’deki ABD deniz ablukasının kaldırılması; İran’a uygulanan yaptırımların sona erdirilmesi ve dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması. ABD ve İsrail, beş aydan uzun süre önce İran’a hava saldırıları başlatmıştı; Trump, bu saldırıların İran’ın nükleer silah geliştirmesini engellemeyi ve bölgeyi tehdit etme kabiliyetini zayıflatmayı amaçladığını savundu.
Washington ile Tahran arasındaki ateşkes haziran ayında anlaşmaya varmış olsa da ABD temmuz ayında Körfez’deki İran gemilerine yeniden abluka uygulamaya başladı; Tahran, bu kararın ateşkesin o tarihe kadar bozulduğunu belirtti. Reuters’a konuşan bir ABD yetkilisi, “Ticari gemiciliğin engelsiz biçimde yeniden başlamasını sağlayacak anlaşma ilan edildiğinde ABD, İran limanlarına uygulanan ablukayı kaldıracak” dedi ve adımların İran’ın taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olduğunu vurguladı.
Denizcilik şirketleri böyle bir düzenlemenin uygulanabilirliğinin zor olduğunu belirtti. Birleşik Arap Emirlikleri, İran’ın ülkenin devlet petrol şirketiyle bağlantılı bir gemiye saldırdığını açıkladı. İran Devrim Muhafızları, izni olmadan boğazdan geçmeye çalışan gemilere saldırı yapıldığını kaydetti. Husilerin Yemen’deki artan saldırıları da bölgesel gerilimi yükseltti; Husiler, Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasındaki petrol geçiş noktalarının tehdit altında olduğunu öne sürüyor. Riyad bu iddiaları reddediyor ve Yemen’in uluslararası olarak tanınan hükümetini destekliyor. Yemenli grup, Saudi Aramco’nun Cizan’daki rafinerisine saldırdığını duyurdu. Enerji Bakanlığı yangını tespit ettiklerini, söndürüldüğünü ve yaralanan olmadığını bildirdi; sebebe ilişkin bilgi verilmedi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, yeni ittifakın İran’a veya başka herhangi bir ülkeye karşı kurulmadığını, genel güvenlik taahhüdü taşıdığını söyledi. Yemen’de çatışmalar da şiddetlendi; ordu, Muha liman şehrine yönelik Husi saldırısında yedi kişinin öldüğünü ve 11 Husi insansız hava aracının hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü açıkladı.
