İngiltere ile 11 Batılı müttefik, işgal altındaki Batı Şeria’da bulunan yasa dışı Yahudi yerleşimlerinde üretilen mallara karşı ticaret yasağı kararı aldı.
Yaptırımın kapsamı ve ortaklar
İngiltere ve Fransa öncülüğünde, dahil olan 12 Batılı ülke tarafından uygulanan yaptırım, yasa dışı yerleşimlerde üretilen ürünlerin ticaretine sınırlama getiriyor.
Listede Kanada, Danimarka, İspanya, Finlandiya, İrlanda, İzlanda, Norveç, Polonya, Portekiz ve İsveç yer alıyor.
Yetkililerin açıklamaları
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, Batı Şeria’nın patlama noktasına geldiğini vurguladı. Barrot, yerleşimlerin uluslararası hukuka aykırı biçimde genişlediğine ve aşırılıkçı yerleşimcilerin Filistinlilere dönük şiddet eylemlerinin artış gösterdiğine dikkat çekti.
Reuters’a konuşan diplomatik kaynaklar, Londra ile Paris’in bu hamleyi İsrail’de 27 Ekim’de yapılması beklenen genel seçimlerin sonrasına erteleme fikrini düşündüğünü, ancak sahadaki gerilimin aciliyeti nedeniyle takvimi öne çektiğini aktardı.
Temmuz ayında göreve gelen İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, İsrail politikasında yeni bir sayfa açmak istediğini belirtti. Miliband, ticari kısıtlamaların iki devletli çözüm zemininin korunmasına hizmet ettiğini kaydetti.
İsrail tepkileri
İsrail Cumhurbaşkanı İshak Herzog, yaptırımların ciddi bir muhakeme hatası olduğunu savundu ve İngiltere’nin tarihin yanlış tarafında yer aldığını söyledi. Herzog, kararın ekim ayı sonundaki seçimlere müdahale niteliği taşıdığı iddiasını da dile getirdi; Çözüm yaptırımlar değil, diyalogdur dedi.
İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, İngiltere’nin Tel Aviv Büyükelçisi’nin sınır dışı edilmesi çağrısını dile getirdi. Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, daha önce İngiltere dahil bazı ülkelerin yaptırım listesine girmişti. İsrail basını, Tel Aviv yönetiminin misilleme olarak Gazze Şeridi’ne yönelik barış planının yürütüldüğü Kiryat Gat Sivil-Askeri Koordinasyon Merkezi’ndeki İngiliz temsilcilerini sınır dışı edebileceğini aktardı.
Etki ve altyapı
İngiltere, ABD ve İsrail’in ardından bölgesel olarak üçüncü en güçlü askeri güç olarak tanımlanıyor. ABD İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, BBC’ye yaptığı açıklamalarda yaptırımların Yahudi halkına yönelik ayrımcılık teşkil ettiğini savundu ve Washington’ın bu adıma şüphesiz karşılık vereceğini kaydetti; İngiltere’deki İşçi Partisi hükümetine eleştiri yöneltti. Ayrıca bazı ABD eyaletlerinde İsrail’i boykot eden firmalarla iş yapmayı yasaklayan uygulamaların, İngiltere’nin kamu ihalelerine ve yatırımlarına erişimini zorlaştırabileceğine dair uyarı geldi.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham, pazartesi günü ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde Ortadoğu bağlamında iki devletli çözümün önemine vurgu yaptı. Starmer döneminde İngiltere 2025 yılında Filistin devletini tanımış ve Batı Şeria’daki yerleşimci şiddetini destekleyen ağlara yaptırımlar uygulamıştı. Karar parti içinde farklı görüşlere yol açtı; bazı vekiller olumlu karşılarken bazıları sınırları aşabileceğini savundu.
İngiltere Çalışma ve Emeklilik Bakanı Pat McFadden, yerleşim faaliyetlerindeki artışın yaptırımları zorunlu kıldığını, ancak İsrail’in önemli bir ticaret ortağı kalmaya devam edeceğini ifade etti.
Yıllık 6 milyar sterlinlik (yaklaşık 8,12 milyar dolar) ikili ticaret hacminin bu karardan asgari düzeyde etkilenmesi bekleniyor. Yerleşim birimlerinden çıkan tarım ürünleri ve şarap gibi ürünlerin İsrail’in toplam ticaretindeki payı küçük; menşei belirsiz ürünler nedeniyle ithalat yasağını denetlemenin teknik zorluklar yaratabileceği belirtiliyor. Birleşmiş Milletler organları ve İngiltere dahil pek çok devlet, Batı Şeria’daki yerleşimleri yasa dışı görüyor ve bölgeyi askeri işgal altındaki topraklar olarak değerlendiriyor.
İsrail yönetimi ise bölgenin işgal altında değil, ihtilaflı olduğunu savunuyor. E1 yerleşim projesi, Batı Şeria’yı kuzey ve güney olarak ikiye bölerek bağımsız bir Filistin devletinin toprak bütünlüğünü engelleme riski taşıyor.
Sahadaki şiddet sarmalı son günlerde yeniden tırmanışa geçti. Pazar günü Kalkilya yakınlarındaki Jajja köyüne giren İsrailli yerleşimciler, Filistin Sağlık Bakanlığı’nın açıklamasına göre 20 yaşındaki Ömer et-Tubasi’yi öldürdü, iki Filistinliyi yaraladı. Dün sabah Kusra köyü yakınlarındaki Maoz Yehuda yerleşiminde bir İsrailli yerleşimci bıçaklandı; İsrail ordusu olay yerinden kaçan saldırganı vurarak öldürdüğünü bildirdi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, pazar günü istisnai bir kararla sivil idaresi Filistin’de, güvenlik yetkisi İsrail’de olan B Bölgesi’ndeki yaklaşık 100 ruhsatsız yerleşim karakolunun kaldırılması talimatını verdi. Ancak herhangi bir takvim sunulmayan bu talimat, Batılı başkentlerin koordineli yaptırım kararını engellemedi.
