Emine Erdoğan, COP31 Liderler Zirvesi kapsamında düzenlenen toplantıda, Sıfır Atık yaklaşımının yalnızca çevre politikası olmadığını belirterek bunun hayatı, kültürü ve medeniyeti konuşmak anlamına geldiğini söyledi.
Atık artışı zihniyet krizine işaret ediyor
Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan, “Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı”na katıldı. Toplantı, COP31 Başkanlığı, Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) ve BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu tarafından COP31 Liderler Zirvesi kapsamında düzenlendi.
Katılımcıları COP31 vesilesiyle Türkiye’de ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti dile getiren Emine Erdoğan, COP31 Başkanlığı sürecindeki liderliği için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a ve Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Şampiyonu Samed Ağırbaş’a teşekkür etti. Toplantının düzenlenmesine katkı sunan UEA Başkanı Fatih Birol’a da şükranlarını iletti.
1950’lerin başında “tek kullanımlık yaşam tarzı”nın insanlığın “altın çağı” şeklinde tanıtıldığını hatırlatan Emine Erdoğan, tek kullanımlık tabak, bardak, çatal ve bıçakların modern dünyada zaman kazandıran bir armağan olarak sunulduğunu ifade etti. Bugün küresel çöpün yüzde 40’ını tek kullanımlık plastiklerin oluşturduğunu belirterek dünyanın son yarım yüzyılda eşi görülmemiş bir atık artışıyla karşı karşıya kaldığını söyledi.
Katı belediye atıklarının 2050’ye kadar 2 katına çıkarak yaklaşık 4 milyar tona ulaşmasının beklendiğini aktaran Emine Erdoğan, “Yönetilmesi neredeyse imkansız bu atık yükünü yalnızca bir çevre krizi olarak değerlendirirsek konuyu eksik ele almış oluruz. Bu, aslında bir zihniyet krizidir. Aynı anda bir kültür ve medeniyet krizidir. Toplumların, geride bıraktıklarının hesabını yapmadan geleceğe yürüyemeyeceklerinin ispatıdır. O halde iklim değişikliğiyle mücadelenin ilk adımı, kavramları ve değerleri yerli yerine koymak olmalıdır.” diye konuştu.
Gıda israfı ve metan emisyonu uyarısı
Tüketim ile refah arasındaki ilişkinin yeniden ele alınması gerektiğini vurgulayan Emine Erdoğan, küresel ölçekte üretilen gıdanın neredeyse yüzde 30’unun israf edildiğini belirtti. Çöpe atılan toplam gıdanın sadece dörtte biriyle, dünyada açlıkla mücadele eden, neredeyse 700 milyon insanın doyabileceğini söyleyerek bunun ahlaki bir çıkmaz olduğunu ifade etti.
Gıda atıklarının küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 10’unu oluşturduğunu belirten Emine Erdoğan, bu atıklardan kaynaklanan en güçlü emisyon türlerinden birinin metan olduğunu kaydetti. Metan emisyonlarının bugüne kadarki küresel ısınmanın neredeyse üçte birinin ana kaynağı olduğunu ve emisyonların yüzde 60’ının insan faaliyetlerinden kaynaklandığını dile getirdi.
Emine Erdoğan, “Yani estetik kaygılarla daha tarlada elenen ürünlerden tutun, fazladan alındığı için buzdolabında unutulan meyvelere kadar ‘Çöpe atılan bir elmadan en fazla ne olabilir?’ diye düşündüğümüz her eylemimizin doğada büyük karşılıkları var. Milyonlarca insanın önemsiz saydığı bireysel davranışların birbirine eklenmesi sonucunda ağır bedeller ödeniyor. Bu bedeli yeri geliyor, günü aç karna geçiren çocuklar, yeri geliyor iklim değişikliğine bağlı nedenlerle yaşanamayacak hale gelen köyünü terk etmek zorunda kalan insanlar ya da yeryüzünden ilelebet silinen türler ödüyor. İşte bu kördüğümü çözmek istiyorsak her şeyden önce bu işi teknik bir dile hapsolmaktan kurtarmalıyız. İnsanların bağ kurup sahipleneceği değer temelli yeni sistemler kurmalıyız.” ifadelerini kullandı.
“Sıfır Atık’ı konuşmak, aslında hayatı konuşmaktır”
Sıfır Atık Hareketi’nin önemine işaret eden Emine Erdoğan, “Çünkü Sıfır Atık’ı konuşmak, aslında hayatı konuşmaktır. İnsanları ekmeği çöpe atmaktan vazgeçirecek olan, sera gazı emisyonları istatistiklerini bilmekten ziyade yeniden nimet fikriyle buluşmaktır. Keza elindeki plastik şişeyi ya da izmariti yere atmamak, doğayı yeniden ilahi bir emanet olarak görebilmekle ilişkilidir.” dedi.
Döngüsel ekonomi, yenilenebilir enerji, kaynak yönetimi ve sıfır atık gibi kavramların yeni keşifler olarak sunulduğunu, ancak bunların dünyanın birçok yerinde yerel bilginin temelini oluşturduğunu belirten Emine Erdoğan, Anadolu’nun bu yaklaşımın güçlü örneklerinden biri olduğunu söyledi.
“Eskisi olmayanın yenisi olmaz.” sözünün döngüselliğin özünü özetlediğini ifade eden Emine Erdoğan, artan yemeklerin değerlendirilmesi, mevsimlik ürünlerin saklanması, bozulan eşyaların tamir edilmesi ve kıyafetlerin onarılarak daha uzun süre kullanılması gibi alışkanlıkların kültürel bir yaşam pratiği olduğunu anlattı. “Dünya ortak evimizdir” anlayışının nimete, emeğe ve Yaradan’a saygıyla şekillendiğini belirtti.
Yerel bilgeliğin doğal kaynak israfı, metan emisyonları, çevre kirliliği ve iklim değişikliğinin artan etkilerine karşı koruyucu bir işlev gördüğünü kaydeden Emine Erdoğan, bu birikimin iklim değişikliğiyle mücadelenin etkin bir unsuru haline getirilmesi gerektiğini söyledi.
Kompost ve döngüsel malzeme kullanımı
Meyve ağaçlarında çiçeklerin bir bölümünün meyveye dönüştüğünü, geri kalanının ise yere düştüğünü anlatan Emine Erdoğan, doğrusal üretim anlayışında atık sayılan bu unsurların doğa açısından toprağın yeni besin kaynağı olduğunu belirtti.
“Doğa, atık oluşturmaz, kaynaklarını en verimli şekilde kullanır. İnsanlık, tarih boyunca tüm ilhamlarını doğadan aldı. Şimdi de yapmamız gereken, yine doğa okulundan dersler çıkarmaktır. Mutfaklarımızda oluşan organik atıkları son derece basit yöntemlerle kompostlayarak yeniden toprağa kazandırabiliriz. Aynı şekilde iş yerleri, alışveriş merkezleri, otel ve havaalanları gibi yerlerde oluşan büyük ölçekli organik atıkları da çöp olmaktan kurtarabiliriz. Bu atıkları kompost yoluyla gübreye dönüştürerek çevre düzenlemesinde kullanabileceğimiz gibi hayvan yemi üretiminde ham madde olarak değerlendirebiliriz. 2035 yılına kadar küresel yıllık belediye katı atığı miktarında öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılması hedefimizi ancak bu şekilde tutturabiliriz. Aynı şekilde atık gözüyle baktığımız malzemeleri, yeni bir ham madde kaynağı olarak görmeye başladığımız an, döngüsel malzeme kullanım oranını en az yüzde 15’e çıkarabiliriz.” diyen Emine Erdoğan, doğanın su, toprak ve havanın sürekli devridaimi üzerine kurulduğunu vurguladı.
İklim mücadelesinde ortak sorumluluk çağrısı
Emine Erdoğan, toplantının Sıfır Atık uygulamalarının hayatın her alanına taşınması ve hedeflerin kâğıt üzerinde kalmaması açısından önemli olduğunu söyledi.
“Yeter ki iklim değişikliğiyle mücadelede herkesin payına düşen bir ödev olduğu anlayışında buluşalım. Yerel yönetimlerimizi, üreticilerimizi, gençlerimizi ve vatandaşlarımızı bu dönüşümün etkin ortakları haline getirelim. Gelişmekte olan ülkelerin finansmana, teknolojiye, bilgiye ve kapasite geliştirme imkanlarına erişimini birlikte kolaylaştıralım.” ifadelerini kullandı.
