Bursa’da coğrafi işaretli orijinal Bursa şeftalisinin hasat dönemi resmen başladı. Bu yıl ürün rekoltesi ve kalitesi üreticinin yüzünü güldürse de tarladan tezgaha uzanan fahiş fiyat farkı ve katlanan girdi maliyetleri çiftçiyi isyan noktasına getirdi. Ova Köyleri Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği (OVADER) Başkanı Sinan Kaya ile şeftali bahçesinde bir araya gelerek üreticinin sorunlarını, beklentilerini ve tarımın içinde bulunduğu tabloyu konuştuk.
Hasat farkı üreticiyi mağdur ediyor
Bu yıl ürün açısından verimli bir sezon geçirildiğini söyleyen Sinan Kaya, fiyat politikalarının üreticiyi karşılamadığını belirtti. Üretici ile tüketici arasındaki uçuruma dikkat çeken Kaya:
Ürün olarak çok güzel, beklentimizin üzerinde bir rekolte var. Ama fiyat politikası bizi kurtarmıyor. Bugün şeftali tarladan 20 ile 30 lira arasında çıkıyor; pazar tezgahında 80 liraya, market ve manavlarda ise 150 liraya kadar yükseliyor. Üretici de memnun değil, tüketici de memnun değil. Büyük zincir marketler adeta yolu kapatmış; 4-5 dev yapı kendi aralarında mal transfer ederek fiyatı belirliyor. Halden tezgaha taşımanın kilo maliyeti en fazla 1-1,5 lirayken, aradaki bu devasa fark çiftçinin değil, aracıların cebine giriyor.
Plansız tarımın sonucu: bu yıl soğan 80 TL
Tarımda sürdürülebilir bir planlama ve destek olmadığını ifade eden OVADER Başkanı, geçmiş yıllarda yaşanan soğan krizini örnek göstererek çarpıcı değerlendirmelerde bulundu:
Geçen yıl üretici 8-9 liraya mal ettiği soğanı 5 liraya satmak zorunda kaldı. En azından gübre param çıksın dedi ama battı, borcunu ödeyemedi. Bu yıl kimse soğan ekmedi, şimdi pazarda soğan 80 lira! Dün soğan üretene ‘terörist’ diyenler, bugün plansızlığın faturasını halka ödetiyor. Çiftçi borç içinde, yeni yatırım yapamıyor. Yahu ben günlük sulamada sadece 14-15 bin liralık mazot yakıyorum. Mazot 80 lira olmuş! Mazot, gübre, ilaç derken bu gidişle seneye çırak çıkacağız.
İhracat kotası ile “enflasyon maskesi”
İç piyasada enflasyonu düşük göstermek için ihracata kota konulduğunu ve üreticinin kurban edildiğini belirten Sinan Kaya, tepkisini şu sözlerle dile getirdi:
Normal şartlarda ihracatın önünün açılması lazım. İhracat olunca ürün değer kazanır. Ama ne yapıyorlar? İç piyasada enflasyon düşsün, TÜİK verileri istedikleri gibi çıksın diye ihracata kota koyuyorlar. ‘100 ton değil, 20 ton çıksın’ diyorlar. Benim şeftalim üzerinden enflasyonu baskılamaya çalışıyorlar ama ‘Senin bu kadar maliyetin var, zarar ettin, seneye bu işi yapabilecek misin?’ diye soran yok. Haklı olarak konuştuğumuzda, sesimizi çıkardığımızda ya provokatör oluyoruz ya da muhalif!
Eşekten düşenin halini eşekten düşen anlar
Tarım politikalarını yönetenlerin sahadan ve gerçeklerden tamamen kopuk olduğunu vurgulayan Kaya, durumu Nasrettin Hoca fıkrasıyla özetledi:
Nasrettin Hoca eşekten düşmüş, ‘Bana doktor değil, eşekten düşen birini getirin, halimden o anlar’ demiş. Bizim durumumuz tam olarak bu. Tarımı yönetenlerin bizim gördüğümüz durumla alakası yok. Anne öğretmen, baba memur, apartmanda oturmuş; çocuk matematikten iki soru fazla yaptı diye tarımın başına geçiyor! Şeftalinin kendi kendine budandığını, ağacın kendi kendine meyve verdiğini, sıfır maliyetle bu ürünün toplandığını sanıyorlar. Sabah 05.00’te kalkıp bahçeye gelmeyen, o sıcağın altında alın teri dökmeyen adam bizi anlayamaz. Klavye delikanlılığıyla ‘git mahallede sat’ demek kolay. Tarımın acilen Tarım Meslek Liseleri aracılığıyla uygulamalı eğitilip sahadan gelen insanlarla yönetilmesi gerekiyor.
2 haftalık zamanla yarış: İşçi yevmiyesi 1800 TL’yi buldu!
Hasat sürecinin teknik ve lojistik zorluklarına da değinen Sinan Kaya, şeftalinin dalında bekleme lüksü olmadığını belirtti.
-
Kritik Zaman Dilimi: Şeftali hasadının ürün heder olmadan en geç 2 hafta içerisinde tamamlanması gerekiyor.
-
Ağır Çalışma Koşulları: Sabahın erken saatlerinde başlayan yoğun tempo, gün boyu sıcak altında devam ediyor.
-
İşçi Krizi ve Maliyet: Çalıştıracak işçi bulmakta büyük zorluk çekildiğini belirten üreticiler, toplama yapan işçilere günlük ortalama 1.700 TL ile 1.800 TL arasında yevmiye ödüyor. Günlük 10 işçi çalıştıran bir üreticinin sadece işçilik maliyeti katlanılamaz boyutlara ulaşıyor.
Eskiden feodal sistemde “ağalar” varken, günümüzde dev şirketlerin ve zincir marketlerin hakimiyet kurduğunu belirten üreticiler, vergi düşen ve maliyetini süsleyen büyük sermayeye karşı yerli üreticinin korumasız bırakıldığını vurgulayarak yetkilileri acil önlem almaya çağırdı.
