Rusya ve İran’daki savaşların küresel yakıt akışını daraltmasıyla ABD’li petrol şirketleri rafineri yatırımlarını hızlandırırken, kullanılmayan tesisleri yeniden üretime kazandırmaya başladı.
Rafinerilerde kapasite yarışı
ExxonMobil CEO’su Darren Woods, şirketin Ortadoğu dışındaki bölgelerde “rekor yakıt kullanım oranına” ulaştığını açıkladı. Woods, ABD Körfez Kıyısı rafinerilerinde yüzde 100 ham petrol kullanımına işaret etti.
Bu açıklamalar sırasında ABD’de benzin fiyatı, siyaseten hassas kabul edilen galon başına 4 dolar seviyesinin üzerinde kaldı. Dizel fiyatı ise galon başına 6 doların üzerinde, tüm zamanların en yüksek seviyelerine yakın seyretti.
AFP’nin aktardığına göre Woods, basın bülteninde, “Üçüncü çeyrekte küresel enerji ihtiyaçlarını karşılama zorluğunun üstesinden gelmeye devam ettik.” ifadelerini kullandı.
Finansal sonuçların ele alındığı telekonferansta ise dizel ve diğer temel rafine ürünlerdeki arz sıkışıklığının arkasında “çok sayıda değişken” bulunduğunu söyledi. Ortadoğu’daki durum, Ukrayna’nın İHA saldırıları nedeniyle Rusya’nın yaşadığı kapasite kaybı ve Çin’de rafine ürün üretiminin gerilemesi bu etkenler arasında gösterildi.
Woods, “Tahminimce işlerin normale daha yakın bir noktaya döndüğünü görmemiz gelecek yılın içlerine kadar sürecektir.” dedi. ExxonMobil CEO’su ardından, “Ama bundan daha uzun da sürebilir.” diye ekledi.
ABD’li rakip Chevron da çeyrek dönemde rafinerilerde rekor işleme hacmine ulaştığını bildirdi. CEO Mike Wirth, “Arz sıkıntısı çeken bir piyasaya daha fazla enerji sağlamak için yeniden yatırım yapıyoruz.” açıklamasında bulundu.
Chevron Başkan Yardımcısı Mark Nelson, dünya rafineri kapasitesinin yaklaşık yüzde 10’unun hâlâ devre dışı olduğunu belirtti. Nelson, “Rafineri çalışmaları toparlandıkça ve ihracat akışları arttıkça kar marjlarının zamanla dengelenmesini beklerim.” dedi ve “Ama bu biraz zaman alacak.” ifadelerini kullandı.
ExxonMobil ve Chevron’un karı iki katından fazla arttı
Emtia fiyatlarındaki hızlı yükseliş ve rafineri marjları, petrol şirketlerinin finansal sonuçlarına da yansıdı. İki şirket, cuma günü üçüncü çeyrek karlarının geçen yılın aynı dönemine göre iki katından fazla yükseldiğini açıkladı.
Dün açıklanan verilere göre ExxonMobil’in üçüncü çeyrek karı, geçen yılki 7,5 milyar doların biraz üzerindeki seviyeden 15,4 milyar dolara çıktı. Chevron’un karı da önceki yılın aynı çeyreğindeki 3,5 milyar dolardan 9,9 milyar dolara yükseldi.
Keskin fiyat artışları ve arz eksiklikleri, bazı Asya, Latin Amerika ve Avrupa bölgelerinde protestolara neden oldu. Yöneticiler, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatları engellemesinin temel ham petrolü piyasadan çektiğini ve Asya’daki tesislerde üretim kesintilerine yol açtığını belirtti.
Ukrayna’nın Rusya’daki tesislere saldırıları da arzı etkileyen faktörlerden biri oldu. KPMG verilerine göre bu tesisler 2025 yılında küresel rafineri kapasitesinin yüzde 6,5’ini oluşturuyordu.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), geçen ay yaptığı açıklamada, Rusya’nın askeri müdahalesinden bu yana Ukrayna’nın gerçekleştirdiği yoğun İHA saldırılarından yalnızca beş Rus rafinerisinin etkilenmediğini bildirdi.
IEA verilerine göre Rusya’nın 32 rafinerisindeki normal günlük 6,5 milyon varillik üretim, son 20 yılın en düşük düzeyi olan günlük 3,8 milyon varile geriledi. Rystad Energy’nin 21 Ekim tarihli raporunda ise Rusya’nın 2027 yılında benzin ve dizelde net ithalatçı durumuna düşebileceği uyarısı yapıldı.
Rusya’nın enerji konularından sorumlu Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, dün devlet televizyonu muhabirine yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın Rus tesislerine saldırılarını yeniden başlattığını ve üç petrol rafinerisiyle bir gaz-kimya kompleksini vurduğunu söyledi.
Washington şirketlere fiyat baskısı uyguluyor
Benzin ve dizel fiyatlarındaki hızlı artış, ABD Başkanı Donald Trump açısından siyasi bir yük oluşturdu. Trump yönetimi, tüketicilerin üzerindeki baskıyı azaltacak adımlar atmaları için petrol şirketlerine çağrı yapıyor.
ABD’li şirketler dün kapasite artırma planlarını duyurdu. ExxonMobil, Teksas’ın Beaumont kentindeki tesisin genişletilmesi ve Teksas’ın Baytown kentindeki başka bir tesiste sürdürülen çalışmalar da dahil olmak üzere rafineri kapasitesini büyütmek için yaklaşık 17 milyar dolar harcadı.
Woods, bu yatırımların günlük 100 bin varil ilave damıtılmış ürün kapasitesi oluşturmasının beklendiğini açıkladı.
ABD’li rafineri şirketi Valero Energy de Houston’da kapalı bulunan bir rafineriyi LyondellBasell’den 320,5 milyon dolara satın almak üzere anlaşmaya vardığını bildirdi. Şirket, tesisi ilk aşamada 2027 sonuna kadar yeniden çalıştırmayı planlıyor.
Valero CEO’su Lane Riggs, “Bu satın alma, Valero’nun ABD Körfez Kıyısı’ndaki ayak izini yenileme değerinin çok altında bir maliyetle stratejik olarak genişletmek ve rafineri sistemimizin uzun vadeli gücünü artırmak için eşsiz bir fırsattır.” dedi.
