ABD’de dizel fiyatlarının savaş sonrası 6,53 dolara çıkması, Donald Trump yönetimini ihracat kısıtlaması seçeneğini değerlendirmeye itti. Trump, araç yakıt tasarrufu standartlarını gevşeten düzenlemeyi de onayladı.
Yakıt tasarrufu hedefleri değişti
ABD Ulaştırma Bakanlığı, Joe Biden döneminde elektrikli araç üretimini desteklemek amacıyla uygulamaya alınan otomobil yakıt tasarrufu kurallarını 2031 yılına kadar geçerli olacak biçimde önemli ölçüde gevşetti. Otomobil üreticilerini daha az yakıt tüketen modeller geliştirmeye yönelten yeni düzenlemenin pazartesi günü yürürlüğe gireceği bildirildi.
Donald Trump, otomobil ve kamyonlar için belirlenen yeni standartları onayladığını açıklarken, kararın yeni araç fiyatlarını düşüreceğini savundu. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy de düzenlemeyi “Amerikalı otomotiv işçileri için büyük bir zafer yolda” sözleriyle değerlendirdi.
Ulaştırma Bakanlığının hesaplamalarına göre kuralların gevşetilmesi araçların satın alma maliyetini azaltacak ancak gelecek yıllarda yakıt tüketimi ile karbondioksit salımını artıracak.
Yeni plan, 2031’e kadar filo genelindeki ortalama yakıt tüketiminin galon başına 34,5 mile (litre başına 14,7 kilometre) gerilemesini öngörüyor. Biden dönemindeki hedef ise aynı süre için galon başına 50,4 mil (litre başına 21,4 kilometre) olarak belirlenmişti.
Bakanlık verileri, düzenlemenin araç başına ortalama satın alma maliyetini 930 dolar düşüreceğini ortaya koyuyor. Buna karşın 2050’ye kadar 100 milyar galon ek yakıt tüketileceği, sürücülerin yakıta 185 milyar dolar daha fazla ödeme yapacağı ve karbondioksit salımının yaklaşık yüzde 5 yükseleceği hesaplanıyor.
Biden ve Trump yönetimlerinin hedefleri
Trump yönetimi aralık ayında, 2022 model yılı standartlarının geriye dönük biçimde düşürülmesini ve 2031’e kadar yıllık artışların yüzde 0,25 ile yüzde 0,5 arasında tutulmasını önermişti.
Demokrat Partili Joe Biden ise 2024 ve 2025 modellerinde yıllık yüzde 8, 2026’da yüzde 10, 2027-2031 döneminde de her yıl yüzde 2 artış kararı almıştı. Biden yönetimi bu politikayla fosil yakıt kullanımını azaltmayı, temiz enerjiye geçişi hızlandırmayı ve ABD’yi ilgili teknolojilerin üretiminde küresel lider yapmayı amaçlıyordu.
Biden döneminde Ulaştırma Bakanlığı görevini yürüten Pete Buttigieg karara tepki gösterdi. Buttigieg, “Standartları düşürmek Trump’ın halihazırda yaptıklarını hızlandıracak: Temiz teknoloji geleceğini Çin’e teslim etmek ve Amerikalıları benzinlikte daha fazla ödemeye zorlamak” dedi.
Dizel fiyatı 6,53 dolara yükseldi
Şubat ayının sonunda başlayan ABD-İsrail-İran savaşı sonrasında ABD’li sürücüler yüksek akaryakıt fiyatlarıyla karşı karşıya kaldı. Özellikle kasım ayındaki Kongre ara seçimleri öncesinde dizel fiyatlarının rekor seviyeye ulaşması, Trump yönetimini yeni seçeneklere yöneltti. Yükselen fiyatların Cumhuriyetçilerin Kongre çoğunluğunu kaybetme riskini artırdığı belirtiliyor.
Reuters’ın aktardığı Sürücüler birliği AAA verilerine göre savaşın başladığı şubat sonunda galonu 3,76 dolar olan ortalama dizel fiyatı, son haftalarda 6,53 dolara çıkarak rekor kırdı.
Karayolu taşımacılığı, tarım ve inşaat için kritik bir girdi olan dizeldeki fiyat artışı, enflasyonu besleyen başlıca unsurlar arasında gösteriliyor.
Trump, artan maliyetlere karşı dizel ihracatının yasaklanması fikrini desteklediğini açıkladı. Salı günü gazetecilere konuşan Trump, “Dizeli dışarı göndermeyelim dedim” ifadelerini kullandı. Konu yönetim içinde tartışılırken bazı Cumhuriyetçi siyasetçiler de ihracatın sınırlandırılmasını istiyor.
İhracat yasağının olası etkileri
Uzmanlar, böyle bir yasağın hem küresel hem de ABD içindeki dengeleri bozabileceği uyarısında bulunuyor. Morgan Stanley verilerine göre ABD günlük 1,3 milyon varil dizel ihraç ederken 0,2 milyon varil ithal ediyor ve tükettiğinden daha fazla üretim yapıyor.
Analistler, ihracatın durdurulması halinde ABD Körfez kıyısındaki depolama tesislerinin yaklaşık üç hafta içinde tamamen dolabileceğini belirtiyor.
AFP’ye konuşan Rystad Energy analisti Jorge Leon, ihracat yasağının ABD’de arzı artırarak kısa vadede dizel fiyatlarını düşürebileceğini ifade etti. Ancak Leon, rafinerilerin çalışma düzenine dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yaptı:
“İhraç edilemeyen fazla dizel birikirse, rafineriler üretimi kısmak zorunda kalır. Bu da daha az benzin ve uçak yakıtı üretilmesi anlamına gelir. Sonuçta dizel fiyatları gerilerken benzin ve jet yakıtı fiyatları yükselir.”
DNB Carnegie analistleri Helge Andre Martinsen ve Tobias Ingebrigtsen ise yasağın küresel rafineri marjlarını ve pompa fiyatlarını artıracağını belirtti.
Bu adım, özellikle ABD kaynaklı dizele bağımlı olan Avrupa’da yeni bir enerji krizine yol açabilir. Avrupa pazarı, oluşacak açığı kapatmakta zorlanabilir.
Küresel dizel tedarikinde zaten ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Ortadoğu’dan gelen işlenmiş petrol ürünlerinin önemli kısmı, savaş nedeniyle deniz taşımacılığında yaşanan aksamalar ve saldırıya uğrayan tesisler yüzünden pazara ulaşamıyor.
Ukrayna’nın Rus rafinerilerine saldırılarının ardından büyük üreticilerden Moskova da dizel ihracatına moratoryum uygulamaya başladı.
Danışmanlık şirketi Bersingeco, ABD’nin Avrupa’ya ürün sevkiyatını kesmesi halinde Fransa’da dizelin pompa fiyatının litre başına 3,90 euroya (4,40 dolar) çıkabileceğini tahmin ediyor.
