İsrail’de aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotriç’in ultra-Ortodoks Yahudilerin askere alınmasını engelleyen yasa tasarısına desteği koalisyonu zorluyor; 3,5% barajının aşılması konusundaki belirsizlik sürüyor.
Koalisyon sınavı ve seçimler
İsrail’de aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotriç’in, askere gitmek isteyen ultra-Ortodoks Yahudilerin cezalandırılmasını engelleyen yasa tasarısına destek vermesi, Batı Şeria’daki yerleşimcilerin tepkisini çekti. Smotriç, ekimde yapılacak seçimlerde siyasi varlığını korumak için mücadele edecek.
Yerleşimci hareketinin siyasi etkileri
Smotriç’in bu adımı, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun Gazze savaşının başlamasından bu yana yapılacak ilk seçim olan 27 Ekim seçimlerine kadar tartışmalı koalisyon ortaklarını bir arada tutmasının ne kadar zor olacağını gösteriyor. İsrail işgali altındaki Batı Şeria’da ömrü boyunca yerleşimci olarak yaşayan 46 yaşındaki Smotriç, Dini Siyonizm partisinin liderliğini yürütüyor.
Parti hakkında ve destekler
Parti, Filistin devletine karşı çıkıyor ve Ürdün Nehri ile Akdeniz arasındaki topraklar üzerindeki Yahudi iddiasının İncil’den kaynaklandığını savunuyor. Bazı Batı ülkeleri, Smotriç’in Batı Şeria’da yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik şiddetini desteklediği suçlamaları nedeniyle ülkeye girişini yasakladı.
Smotriç, sık sık kıyaslandığı diğer başlıca aşırı sağcı kabine üyesi Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir kadar açık biçimde saldırgan bir üslup kullanmasa da görev süresi boyunca yerleşim inşasını hızlandırdı.
Smotriç, bu davayı keskin ifadelerle savunuyor ve yerleşimci hareketinin birçok mensubu tarafından hâlâ yüceltiliyor. Beyt El’deki yerleşimci Chaim Silberstein, “Bence elde ettiği başarılar olağanüstü düzeyde” dedi.
Ancak Smotriç’in geçen ay, askerlik hizmetinden kaçınan ultra-Ortodoks Yahudilerin tutuklanmasını önleyecek yasa tasarısına destek vermesi, daha önceki bazı destekçilerini öfkelendirdi.
2022’de Dini Siyonizm’e oy veren Batı Şeria’daki Alon Şvut yerleşiminden 30 yaşındaki Sarel Halperin, Reuters’a yaptığı açıklamada, “Bugün siyasi bir yuvam yok” dedi. Halperin sözlerini şöyle sürdürdü: “Bunu yıllarca sürdürürsek yedek askerimiz olmayacak, ordumuz olmayacak ve biz ordusuz var olabilecek bir ülke değiliz.”
Smotriç ve takipçileri, modern kıyafetlerle birlikte Ortodoks Yahudi erkeklerin taktığı kipalar nedeniyle halk arasında “örme kipalılar” diye anılıyor. Dini Siyonistler, Yahudilik ile milliyetçiliğin birbirinden ayrılamayacağını düşünüyor.
Bu yaklaşım, oğullarını genellikle askerlik hizmetinden uzak tutarak İncil öğrenimine yönlendiren, geleneksel kıyafetler giyen bazı ultra-Ortodoks topluluklarıyla siyasi sürtüşmeye yol açıyor.
Her iki grubu temsil eden partiler de Netanyahu koalisyonunda yer alıyor.
Koalisyon, dini eğitim görenlere tanınan askerlik muafiyetinin hukuka aykırı olduğuna hükmeden 2024 tarihli Yüksek Mahkeme kararından bu yana konu nedeniyle bölünmeyi önlemekte zorlanıyor. Geçen ay parlamentodan geçen yasa, askerlik hizmetinden kaçınan ultra-Ortodoks Yahudilerin tutuklanmasını engelleyecekti. Ancak yasa da Yüksek Mahkeme tarafından engellendi.
Smotriç, ultra-Ortodoks Yahudilerin hizmet vermekle yükümlü olması gerektiğini söylüyor. Ancak tutuklamaların bölünmeye yol açacağını savunuyor.
Geçen ay bir yerleşimci etkinliğinde bu tutumunu savunan Smotriç, katılımcıların askerlerin ölüm sayılarını bağırarak kendisini yuhalaması üzerine şöyle karşılık verdi: “Tutuklamalar ultra-Ortodoks Yahudileri orduya getirmiyor… Sadece Yahudilerin sokaklarda birbiriyle kavga etmesine yol açıyor. Ultra-Ortodoks Yahudileri askere almamız ancak bu süreç ve uzlaşmayla gerçekleşmeli.”
İbrani Üniversitesi’nde siyaset bilimi dersleri veren Gayil Talshir, Smotriç’in tutumunun, muafiyete karşı kesin bir tavır alarak koalisyondan ayrılmasını gerektirecek bir çizgiden kaçınmak için alınmış hesaplı bir karar olduğunu söyledi.
Hükümette kalması, Smotriç’in hedeflerini ilerletmesine ve yerleşimlerin genişlemesini desteklemesine imkân verdi. Ancak bu tercih, askerlik muafiyeti meselesini temel bir konu olarak gören bazı destekçilerin desteğini kaybetmesine yol açtı.
Batı Şeria’da büyüyen ve askerlik muafiyetinin sona erdirilmesi için kampanya yürüten 33 yaşındaki avukat Shvut Raanan, Smotriç’in “artık Dini Siyonizm’in değerlerini temsil etmediğini” ve “bu ülkeyi ultra-Ortodokslara sattığını” söyledi.
Talshir de, seçmenleri askerlik muafiyeti konusunda daha az kaygı taşıdığı için diğer başlıca aşırı sağcı yerleşimci kabine üyesi Ben-Gvir’in aynı sorunla Smotriç kadar karşı karşıya kalmadığını söyledi.
Smotriç’in partisi, 120 sandalyeli parlamentoda şu anda yedi sandalyeye sahip. Parti, 2022 seçimlerine Ben-Gvir’in partisiyle ortak listeyle girmiş ve iki parti birlikte 14 sandalye kazanmıştı.
Son dönemde yayımlanan kamuoyu yoklamaları, Dini Siyonizm’in ekimde herhangi bir sandalye kazanmak için gerekli yüzde 3,5’lik asgari oy oranını aşmakta zorlanacağını gösteriyor. Talshir, kurulacak bir sonraki hükümette her sandalyenin belirleyici olmasının muhtemel olduğunu belirterek Netanyahu’nun, müttefiki Smotriç’in seçimi geçmesini güvenceye almak için aşırı sağda yeni bir parti birleşmesi ayarlamaya çalışacağını söyledi.
