Denizlerin kralı olarak anılan orkinoslar, İstanbul’a geri döndü; Haliç, İstanbul Boğazı ve İzmit Körfezi’nde son günlerde sıkça görüntüleniyor.
Tarihsel dağılım ve geçmiş göç rotaları
İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Balıkçılık ve Su Ürünleri İşleme Teknolojisi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Taner Yıldız, Atlantik mavi yüzgeçli orkinoslarının yeni habitatlar keşfetmekten çok geçmiş göç ve beslenme alanlarını yeniden kullanmaya başlamasının erken işaretleri olabileceğini söyledi.
Bu artış, geçmişte Marmara Denizi’ndeki tarihsel orkinos balıkçılığını inceleyen Yıldız’a göre, türün eski dağılımını yeniden kullanmaya yöneldiğine işaret edebilir.
YENİ GELMEDİLER, GERİ GELDİLER
Geçmişte Ege Denizi’nden Marmara Denizi’ne ve İstanbul Boğazı üzerinden Karadeniz’e uzanan belirgin bir orkinos göç rotası bulunduğu biliniyordu. Yıldız, Marmara Denizi’ndeki tarihsel balıkçılığı incelediğini, kuzeye doğru göçün nisan ayında başlayıp temmuzda yoğunlaştığını ve ağustos sonuna kadar sürdüğünü, Karadeniz’e dönüşün ise ekim-aralık döneminde gerçekleştiğini aktardı.
Bazı yıllarda orkinosların Marmara’dan Şubat-Mart’a kadar ayrılmadığını ve bu dönemde palamut, uskumru ve istavrit gibi balıklarla beslendiğini anlatan Yıldız, İzmit Körfezi’nin dönüş göçü sırasında avlandığı tarihsel alanlardan biri olduğuna dikkat çekti.
Yıldız, son günlerde Haliç, İstanbul Boğazı veya İzmit Körfezi’nde görülen bireyleri tamamen yeni bir habitat keşfeden balıklar olarak değil, türün tarihsel ekolojik alanına geri dönen bireyler olarak değerlendirmek gerektiğini söyledi. Yani orkinoslar yeni gelmedi, geri gelmeye başladılar.
TARİHSEL KAYITLARDA ORKİNOS AVCILIĞI
Geçmişte Marmara ve İstanbul Boğazı’nda orkinosların çok daha yoğun bulunduğuna işaret eden Yıldız, dalyan başına bir av sezonunda 100-150 orkinos yakalandığını ve bireylerin ağırlığının 100-450 kilogram arasında değiştiğini belirtti.
İstanbul Balıkhanesi kayıtlarına göre yalnızca 1913-1914 döneminde 537 bin 455 kilogram orkinos satılmış. Burada on yıllar önce mevcut olmayan bir türün ortaya çıkmasından değil, çok eski ve güçlü bir tarihsel varlığı bulunan, ancak bu bölgesel göç davranışını büyük ölçüde kaybetmiş bir türün yeniden görülmeye başlamasından söz ediyoruz.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ TEK BAŞINA AÇIKLAMA DEĞİL
Orkinosların yeniden görülmesinde Doğu Atlantik-Akdeniz stokundaki toparlanmanın önemli bir rol oynadığı belirtiliyor; ICCAT tarafından 2000’li yıllardan itibaren uygulanan yönetim ve koruma önlemlerinin stokun iyileşmesini sağladığı ifade ediliyor.
Marmara’daki gelişmenin yalnızca deniz suyu sıcaklıklarının artışıyla açıklanamayacağını vurgulayan Yıldız, orkinosların geniş bir sıcaklık aralığında yaşayabildiğini, beslenme alanlarının sıcaklığın yanı sıra akıntılar, klorofil cepheleri ve üretken oşinografik yapılarla ilişkili olabildiğini belirtti. Bu nedenle tek başına su sıcaklığı artışı gerekçesi yetersiz kalır; hangi avı takip ettikleri sorusu öncelik taşımalıdır.
İNSAN KAYNAKLI BESİN DESTEĞİ DAVRANIŞ DAĞILIMINI DEĞİŞTİREBİLİR
İki-üç bireyli gözlemlerin düzenli göçün yeniden kurulduğunu kanıtlamadığını söyleyen Yıldız, gerçek tarihsel göç koridorunun yeniden oluşması halinde zamanla birey sayısında artış ve Marmara-İstanbul Boğazı-Karadeniz doğrultusunda tutarlı hareketlerin ortaya çıkabileceğini, bu hareketlerin pelajik balık bolluğu ve dağılımıyla ilişkilendirilmesi gerektiğini belirtti.
Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde orkinosların insanlar tarafından denize atılan yiyeceklerle beslenmeye çalışıldığına dikkat çekildi; Yıldız, şu değerlendirmeyi paylaştı:
– Doğrudan yabani orkinos bireylerinin insanlar tarafından beslenmesi üzerine deneysel bir literatür bulunmuyor. Dolayısıyla yunus veya diğer deniz canlılarındaki sonuçları orkinosa doğrudan aktarmak doğru olmaz. Ancak davranışsal koşullanma mekanizması açısından endişelenebiliriz.
– Düzenli yiyecek verilirse orkinosların doğal olarak av sürülerini takip etmek yerine belirli bir noktayı, insanları veya tekneleri yiyecek ile ilişkilendirmesi olası. Yaban hayvanlarında insan kaynaklı besin desteği o türün bireylerinin davranış ve dağılımını değiştirebilir.
