Nobel ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz, Avrupa’nın farklı ülkelerinde hayat pahalılığı, barınma, eğitim ve iklim krizi nedeniyle sokağa çıkan gençlerin kaygılarının haklı ve taleplerinin meşru olduğunu söyledi.
Gençlerin karşı karşıya kaldığı sorunlar
ABD’li ekonomist, Fransız haber ajansı AFP’ye verdiği röportajda, Avrupa genelindeki gençlerin endişelerinin sağlam temellere dayandığını belirtti. Fransa ve Almanya’dan İtalya ile İspanya’ya uzanan geniş bölgede yüz binlerce kişi, son haftalarda yükselen yaşam maliyetleri, barınma krizi, düşük ücretler, yetersiz eğitim bütçeleri ve iklim krizine tepki olarak meydanlara çıktı.
Paris’teki bir toplantıda konuşan 83 yaşındaki Stiglitz, genç kuşakların artan eşitsizlik, fahiş konut maliyetleri, iklim değişikliği ve benzeri küresel sorunların şekillendirdiği bir dünyayı devraldığını ifade etti.
Eski Dünya Bankası Başekonomisti ve 2001 Nobel Ekonomi Ödülü’nün ortak sahibi olan Stiglitz, “Özellikle Fransa’da, fakat aynı zamanda tüm Batı dünyasında sorunun bir parçası kuşaklar arası eşitsizliktir” dedi. Gençlerin durumunu ise “Konut edinmeye güçleri yetmiyor. Kendilerini üretken kılacak eğitimi alamıyorlar. Yapay zeka da yeni kaygı dalgalarına yol açıyor” sözleriyle anlattı.
Durgun ekonomik büyüme ve büyüyen servet farkının, gençlerin ebeveynlerinin ulaştığı yaşam standardına hiçbir zaman sahip olamayacakları korkusunu artırdığını belirten Stiglitz, “Bütün bunların, özellikle de gençlerin protesto ettiği bu başlıkların meşru şikayetler olduğunu düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
Son aylarda hayat pahalılığı, eğitim bütçelerindeki kesintiler, zorunlu askerlik planları ve savaş karşıtlığı nedeniyle başlayan gösteriler, kıta genelinde eş zamanlı eylemlere dönüştü.
Stiglitz’den servet vergisine destek
Uzun süredir ultra zenginlerin vergilendirilmesini savunan Stiglitz, hükümetlerin daha fazla gelir elde etmeye yönelmesi halinde toplumsal taleplere karşılık verecek mali alan oluşturabileceğini söyledi.
Büyük servetlere ek yükümlülük getirilmesini öngören tasarıları destekleyen ekonomist, Fransız iktisatçı Gabriel Zucman’ın 110 milyon doların üzerindeki servetler için asgari yüzde 2 civarında vergi uygulanması önerisini de benimsiyor.
“Zirvede o kadar çok para var ki en üst kesime uygulanacak küçük bir vergi oranı bile devasa miktarda kaynak yaratır” diyen Stiglitz, Avrupa Birliği (AB) içindeki en büyük kamu açıklarından birine sahip Fransa’yı örnek gösterdi. Vergi gelirlerinin artırılmasıyla kamu hizmetlerine daha fazla kaynak aktarılabileceğini belirten ekonomist, servet vergisinin bu konuda gelir yaratabileceğini kaydetti.
AB’de insan ve sermayenin serbest dolaşımının vergiden kaçınmayı kolaylaştırdığını savunan Stiglitz, söz konusu vergilerin ideal olarak birlik genelinde uygulanması gerektiğini dile getirdi.
“Avrupa ülkeleri emeklilik sistemlerini yenilemeli”
Columbia Üniversitesi Profesörü Stiglitz, yüksek vergilerin Avrupa’nın sorunlarını tek başına çözemeyeceği uyarısında bulundu. Kıtanın ABD’ye bağımlılığını azaltmaya çalıştığı dönemde hükümetlerin kamu kaynaklarını kullanma biçimlerini yeniden değerlendirmesi gerektiğini söyledi.
Alışılagelmiş bütçe baskılarının ötesinde “özellikle zor bir dönemden geçildiğini” belirten Stiglitz, “öğrencilerin bunu tam olarak anlayamayabileceğini” ifade etti.
Avrupa ülkelerinin kamu harcamalarının bazı kalemlerini yeniden ele alması gerektiğini kaydeden ekonomist, fiziksel olarak yıpratıcı meslekleri dikkate alan ve uzayan yaşam süresini yansıtan daha esnek emeklilik sistemlerini destekledi.
ABD’deki gelişmelere de değinen Stiglitz, Kaliforniya’da milyarderlere uygulanması planlanan servet vergisinin yakın zamanda reddedilmesinin “Amerika’nın demokratik siyasetinin para yoluyla nasıl zayıflatıldığını” gösterdiğini söyledi.
ABD’deki tabloyu, “Milyarderler, adil vergi paylarını ödememek uğruna yüz milyonlarca dolar harcamaya razı oldu” sözleriyle eleştirdi.
Avrupa’nın dört bir yanında eylemler
Almanya’da “Gen Z regelt” inisiyatifinin çağrısıyla 31 Ekim’de düzenlenen gösterilere 120 bin kişi katıldı. Eylemlerde hayat pahalılığı, kamu kesintileri ve askerlik düzenlemeleri protesto edildi.
Berlin, Frankfurt, Hamburg ve Köln’de akşam saatlerinde polisle çatışmalar yaşandı. Bazı mağazaların yağmalanmasının ardından güvenlik güçleri tazyikli su ve biber gazıyla müdahalede bulundu.
Başbakan Friedrich Merz hükümetinin eğitim ve gençlik desteklerindeki kesintilerine tepki gösteren öğrenciler, 20 Kasım’da yaklaşık 43 kentte dersleri boykot ederek sokağa çıktı.
Fransa’da öğretmen açığı, kalabalık sınıflar ve bakımsız okul binaları nedeniyle lise öğrencilerinin ekim ayında başlattığı protestolara on binlerce kişi katıldı. Şiddet ve yağma olaylarının ardından hükümet, sosyal medya içeriklerinin denetlenmesini ve ortaya çıkan zararların eylemcilerden tahsil edilmesini öngören yasa tasarısını gündeme getirdi.
Öğrenci eylemlerinin ardından sendikalar ve Sarı Yelekliler, ay boyunca devam eden grev ve yürüyüşlere katılarak hareketi büyüttü.
İtalya’da okul işgalleri ve Gazze protestolarının ardından 20 Kasım’da genel grev ilan edildi. Yunanistan’da ise savaş karşıtı yürüyüşler ile eğitim sisteminin iyileştirilmesi talebiyle gösteriler yapıldı.
Çekya’da 15-16 Kasım tarihlerinde, Başbakan Andrej Babiš liderliğindeki hükümetin politikalarına karşı yüz binlerce kişinin katıldığı geniş kapsamlı protestolar düzenlendi.
