ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la mutabakata varıldığına dair açıklamaları dünya gündemine otururken, Tahran yönetimi temkinli bir duruş sergiledi; İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, kesin kararın henüz verilmediğini ve müzakerelerde “kırmızı çizgilerinden” taviz verilmeyeceğini bildirdi.
Trump’ın sanal mitingdeki sözleri
ABD Başkanı Donald Trump, Senato adayı Barry Moore’u desteklemek için düzenlenen sanal mitingde İran’la sürdürülen görüşmeler hakkında konuştu. Trump, “Duydunuz mu bilmiyorum ama bugün İran’la savaşı bitirdik ve onlar da nükleer silah sahibi olmamayı kabul ettiler. Bu bizim ısrarcı olduğumuz konuydu” ifadelerini kullandı.
Trump ayrıca, “İran’la uzlaştık. Harika bir anlaşma yaptık. Nükleer silahlar olmayacak. İnsanlar çok yakında evlerine dönmeye başlayacak. Neredeyse her şey tamamlandı. İstediğimiz her şeyi aldık. En önemli şey, İran’da nükleer silah olmayacak olması. Bu, geliştirilmeyecekleri ve satın alınmayacakları anlamına geliyor. Geliştirmeyeceklerine dair bir madde vardı. Ben de ‘Peki ya satın alma?’ dedim. Onlar da ‘Buna değinmedik’ dediler. İki gün sonra bunu da kabul ettiler. İstediğimiz her şeyi aldık” dedi.
Oval Ofis ve imza töreni planları
Trump, Oval Ofis’te düzenlenen bir etkinlikte de anlaşmanın tamamlanmak üzere olduğunu belirterek, “(İran’la anlaşma) Belgelerin son halinin hazırlanması sürecinden geçiyoruz. Bu süreç önümüzdeki birkaç gün içinde tamamlanacak ve bir imza töreni düzenlenecek, belki de Avrupa’da.” açıklamasında bulundu.
Basın mensuplarına verdiği diğer yanıtlarda Trump, “İran ile olan savaşa ilişkin büyük bir uzlaşıya vardık. Bunun da önümüzdeki birkaç gün içinde bitmesi gerekiyor. Muhtemelen Avrupa’da bir imza törenimiz olacak. Bu harika bir şey” diye konuştu. Ayrıca, “İran’ın asla nükleer silaha sahip olmayacağına dair bir anlaşmamız var. Bütün bu süreçten geçmemizin temel amacı buydu. Dolayısıyla bu çok büyük bir olay. Yakında bir imza törenimiz olacak. Belgeler de neredeyse son haline gelmiş durumda” ifadelerini kullandı.
Hürmüz Boğazı iddiası ve İHA’ların düşürülmesi
Trump’ın anlaşmaya dair sözleri gündemdeyken, Washington yönetiminin İran’a ait olduğu belirtilen iki insansız hava aracını (İHA) dün gece Hürmüz Boğazı yakınlarında düşürdüğü iddia edildi. Fox News’e konuşan ABD’li savunma yetkilisi, İran’ın gece Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere saldırmaya çalıştığını öne sürdü.
Yetkili, söz konusu saldırıda İran’a ait iki İHA’nın ABD tarafından düşürüldüğünü iddia ederek, buna rağmen boğazdaki deniz trafiğinin devam ettiğini savundu.
Boğazdaki operasyonlar ve petrol etkisi
Trump, Hürmüz Boğazı’nda yürüttükleri faaliyetlere dair, “Son bir ay boyunca gemileri geçiriyorduk. Geceleri büyük gemileri sessizce geçiriyorduk. Bunu bilmiyordunuz” dedi. Trump, “Işıkları kapattılar. Biz de radarlarını ve her şeylerini bombaladık. Böylece neler olduğunu göremediler. Bazı geceler 25, bazı geceler 15 geçirdik” ifadelerini kullandı.
Bu çabaların sonucunda borsanın yükseldiğini ve petrol fiyatlarının düştüğünü belirten Trump, “Boğaz, anlaşmayı imzaladığımız anda resmi olarak da açılacak” ifadesini kullandı. Trump, imza törenine muhtemelen kendisinin katılmayacağını fakat Başkan Yardımcısı JD Vance’in katılacağını söyledi.
İran’dan resmi açıklama: Bekayi’nin sözleri
ABD’nin olası anlaşma açıklamalarına İran tarafından resmi yanıt geldi. IRNA Haber Ajansı’nda yayımlanan habere göre; İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran yönetiminin ABD ile olası bir anlaşma konusunda henüz nihai kararını vermediğini belirtti ve müzakerelerde “kırmızı çizgilerinden” taviz vermeyeceklerini söyledi.
Bekayi, anlaşmanın imzalanacağı zaman ve yer konusundaki haberlerin spekülatif olduğunu, bu gibi detayların kesinleşmediğini ekledi. Müzakere metninin büyük bir bölümünün tamamlandığını doğrulayan Bekayi, buna rağmen ABD’nin görüşmeler sırasında pozisyonunu defalarca değiştirdiğini ifade etti.
Settebello saldırısına tepki
Bekayi sosyal medya üzerinden paylaştığı açıklamada ise ABD ordusunun Umman Körfezi’nden geçen Palau bayraklı M/T Settebello gemisine düzenlediği ve 3 Hint denizcinin hayatını kaybetmesine neden olan saldırıya tepki gösterdi. Bekayi, yaşanan olayı “Amerika’nın süregelen silahlı soygun ve devlet korsanlığı politikasının açık bir kanıtı” olarak nitelendirdi.
Hayatını kaybeden Hint denizcilerin aileleri ve yakınları ile Hindistan halkı ve hükümetine başsağlığı dileyen Bekayi, “Uluslararası toplum, denizlerdeki seyrüsefer özgürlüğünü tehlikeye atarken küresel barış ve güvenliği tehdit etmeye devam eden ABD’yi hukuksuz davranışlarından dolayı sorumlu tutmalıdır” ifadelerini kullandı.
Trump’ın anlaşma detayları ve vurguları
Trump, İran lideri Mücteba Hamaney’in anlaşmayı onaylayıp onaylamadığı sorusuna, “Anladığıma göre öyle” yanıtını verdi. Ayrıca anlaşma imzalandığında ABD’nin uyguladığı ablukayı kaldıracağını ve bunun anlaşmanın bir parçası olduğunu belirterek, “Ve petrol fiyatlarının taş gibi düştüğünü göreceksiniz” dedi.
Nükleer materyal ve müzakerelere dair sorulara Trump, “Evet, prensipte anlaştık. Zaten nükleer malzemelere kimse yaklaşamıyor çünkü esasen dağın altında gömülü durumdalar” şeklinde cevap verdi. İran’ın nükleer silah geliştirme hevesinden vazgeçip vazgeçmediği konusunda ise Trump, “Nükleer silaha sahip olmayacaklar. Bunu kabul ettiler” dedi. Ayrıca, “Nükleer silah geliştirmeyecek olmaları bir yana, aynı zamanda herhangi bir şekilde nükleer silah satın almaları da söz konusu olmayacak. Nükleer silahları olmayacak” ifadelerini kullandı.
İran’ın bu anlaşmayı daha önce de ilan edip gerçekleştirmediğiyle ilgili soru üzerine Trump, “Çünkü çok ağır darbe aldılar. Dayanılamayacak kadar ağır darbe aldılar. Anlaşmayı benim istediğimden çok daha fazla istiyorlar. Sanırım bunu diğer yoldan da yapabilirdik ama daha uzun sürerdi. Bildiğiniz gibi yakın zamanda çok ağır darbe aldılar. Ben işleri bu şekilde yapmak zorunda kalmayı sevmiyorum lakin bunun gerekli olduğunu düşündüm” dedi.
Son olarak, anlaşmanın bölge ve ABD için olumlu sonuçlar doğuracağına işaret eden Trump, “Bu, ABD için de Orta Doğu için de harika bir anlaşma. Nihayetinde İran için de harika olacağını düşünüyorum çünkü ülkelerini yeniden inşa edebilecekler. Bunun gerçekten bir rejim değişikliği olduğunu düşünüyorum. Çünkü artık aramızda olmayan insanlara kıyasla bunların çok daha makul insanlar olduğunu görüyorum. İlk liderler grubunu etkisiz hale getirdik. İkinci liderler grubu farklı bir grup ve farklı bir seviye. Bunların tamamı anlaşmayı onayladı. Herkes anlaşmayı onayladı. Şimdi bunu sonuçlandıracağız ve umarım tamamlanmış olacak. İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceğiz” ifadelerini kullandı.
Trump, kendisi için en önemli maddenin “İran hiçbir şekilde, hiçbir biçimde nükleer silaha sahip olmayacak ve satın almayacak” olduğunu belirterek, “Bunun herhangi bir nedenle gerçekleşmemesini hayal bile edemiyorum. Onlar da benim kadar imzalamak istiyor. Hatta daha fazla istiyorlar diyebilirim. Çok daha fazla” dedi. Ayrıca, “Ayrıca onlar üzerinde büyük nüfuza sahip birçok ülke tarafından da kabul edildi. Herkes bunun olmasını istiyor ve bu nedenle olacak” şeklinde konuştu.
Dün İran’ın ABD’yi oyalıyor olabileceğini söylerken bugün diplomasi arayışında samimi olduklarına niçin inandığı sorusuna Trump,
