Hürmüz Boğazı çevresinde tansiyon düşmüyor. ABD Başkanı Trump, komutanların hedeflerin tükenebileceği ve hava savunma stoklarının azaldığı yönündeki uyarılarının ardından iki haftalık İran bombardımanını durdurdu; İran ise Hürmüz Boğazı’nı kontrol altında tutmaya devam ettiğini ve Washington ile barış görüşmelerine yeniden başlama niyetinde olmadığını bildirdi.
ABD kararının arka planı ve güvenlik kaygıları
Bir ABD yetkilisine göre, üst düzey komutanlar harekatın ulaşabileceği sınırların yaklaştığına dair uyarıyı paylaştı ve Başkan’a hedeflerin tükenebileceği mesajını iletti. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine’in de bölgede kullanılan hava savunma mühimmatının tükenmesi nedeniyle endişesini dile getirdi.
Sivil ve askeri danışmanların, hafta sonu New York Times, CNN, Axios ve diğer yayın organlarında aktardığına göre Trump’ın harekâtı durdurma yönündeki tavsiyeler, karara yansımış durumda.
ABD’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Mike Waltz, harekâtı durdurmasının amacı olarak müzakerelere olanak açmayı gösterdi.
İran’ın tutumu ve basın açıklaması
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai, bugün canlı yayın yapılan basın toplantısında İran’ın Birleşik Devletler ile barış görüşmelerine yeniden başlama talebinde bulunmadığını ifade etti. haberin devamında belirtildi.
Petrol piyasaları ve küresel etkiler
ABD bombardımanının sona ermesi, küresel enerji arzı açısından dengelerin yeniden kurulacağı beklentisiyle petrol fiyatlarını aşağı yönlü etkiledi. Brent ham petrolü, geçen hafta mayıs ayından bu yana ilk kez varil başına 100 doların üzerine çıkmıştı; bugün sabah saatlerinde yaklaşık yüzde 7,8 oranında gerileyerek 90 doların hemen altına indi.
Öte yandan İran, ABD bombardımanının hedefine ulaşamadığı mesajını güçlendirmek amacıyla küresel enerji pazarları için hayati öneme sahip bu su yolunda kontrolü sürdürdüğünü belirtti.
İRAN, ALTı GEMİNİN BOĞAZDAN GERİ ÇEVRİLDİĞİNİ AÇIKLADI
İran devlet medyasının birden çok yayını, “bilgi sahibi bir kaynağa” dayandırdıkları aynı haberde bu sabah altı ihlalcı geminin boğazı izinsiz geçmeye çalışırken geri çevrildiğini aktardı. Kaynak, söz konusu deniz araçlarından birinin “kaza yaptığını” ileri sürdü. İranlı yetkili, “Daha önce duyurulduğu üzere Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği güzergahı İran tarafından belirlenen güzergahtır; diğer güzergahlar emniyetsizdir ve çıkışı bulunmamaktadır” dedi.
Trump, Umman kıyılarına yakın sular üzerinden hareket eden gemilere ateş açmasının ardından İran’ı cezalandırmak amacıyla bu yeni bombardıman harekatını başlatmıştı. İran ise gemilerin yalnızca kendi kıyısına daha yakın olan, kendi kontrolünde bulunan ve transit geçiş ücreti uygulamayı planladığı kanaldan geçiş yapabileceğini savunuyor.
İki haftalık yeni ABD bombardımanı, İran’da çok sayıda sivilin hayatını kaybetmesine yol açarken, ülkenin güneyindeki köprüler ile tünellerin yanı sıra askeri hedefleri de vurdu. İran’ın Arap ülkelerindeki ABD üslerine karşı verdiği karşı atışlarda dört ABD askeri hayatını kaybetti. Ayrıca ABD’nin sivil hedeflere düzenlediği saldırılara karşılık olarak Körfez ülkelerindeki sivil altyapıları hedef aldı.
Geçen hafta Yemen’deki Husiler, Kızıldeniz’de Suudi Arabistan’ın petrol endüstrisine abluka uygulayacaklarını duyurarak küresel petrol arzındaki aksamayı ikinci bir ana su yoluna yayma tehdidinde bulunmuş, bu durum petrol fiyatlarını daha da yükseltmişti.
ABD’nin yeni bombardıman harekatını durdurması, Washington’ın İran’ın boğaz üzerindeki hakimiyetini kırma hedefi doğrultusunda ne tür bir nüfuz kullanabileceğine dair net bir işaret bırakmadı.
Mutabakat ve görüşmelerin gidişatı
Washington ve Tahran, Haziran ayında İran’ın nükleer programı gibi temel sorunları çözmek üzere ağustos ayı sonuna kadar yapılması planlanan görüşmelerin çerçevesi konusunda anlaşmaya varmıştı. Ancak taraflar, Hürmüz Boğazı ile ilgili ifadelerin yorumlanması konusunda anlaşmazlık yaşıyor.
ABD, metnin Tahran’ın serbest seyrüseferine izin vermesi gerektiğini savunurken, İran metnin kendisine transit geçişleri denetleme yetkisi verdiğini ileri sürüyor.
İran, Umman ile bir anlaşmaya vararak boğaz üzerindeki kontrolünü resmiyete dökmeyi hedefliyor. Üst düzey bir Umman heyeti, bu hafta sonu boğazın geleceğini görüşmek üzere Tahran’daydı. Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan devlet medyasında yer alan haberler, Katar, BAE ve Suudi Arabistan dışişleri bakanlarının Umman Dışişleri Bakanı Bedir el-Busaidi ile boğaz konusunu ele aldıkları telefon görüşmeleri yaptıklarını aktardı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ise bu haftanın başında Washington’da Trump ile bir araya gelmesi bekleniyor; Şubat ayında Trump ile savaşı başlatan ancak savaşı bitirmeye yönelik ABD-İran müzakerelerine katılmayan Netanyahu’nun bu temasla konuyu nasıl etkileyeceği yakından izleniyor.
