Hamas’ın yeni liderinin Halil El-Hayya olduğu bilgisinin kamuoyuna aktarılmasıyla birlikte hareketin yönetişiminde bir değişim sinyali verildi.
Hamas, bugün yayımladığı resmi açıklamada Halil El-Hayya’nın hareketin genel liderliğine getirildiğini duyurdu.
Bu karar, İsrail’in İsmail Heniyye ve Yahya Sinvar gibi üst düzey yöneticilere yönelik suikastlarının ardından boşalan yönetim kademelerinin doldurulması amacıyla başlatılan karmaşık geçiş sürecini tamamlıyor.
2023’ten bu yana çatışmalarla başa çıkan hareket için bu seçim, kendini yenileme yolunda kritik bir dönemeç olarak değerlendiriliyor.
Reuters’ın aktardığına göre, yeni siyasi büro başkanını belirlemek üzere yapılan kurum içi oylama, hareketin eski siyasi lideri Halid Meşal ile eski başkan yardımcısı Halil El-Hayya arasında başa baş bir rekabete sahne oldu.
Seçimi kazanan Halil El-Hayya, Yahya Sinvar’ın Gazze’de Ekim 2024’te hayatını kaybetmesinin ardından yönetimi devralan geçici konseyin yerini alacak. Yeni lider, olağan seçimlerin yapılması planlanan 2027 yılına kadar görevini sürdürecek.
Hamas’ın iç tüzüğüne göre, bir adayın liderliği doğrudan kazanabilmesi için hareketin danışma organı olan Şura Konseyi bünyesinde yüzde 50 artı bir mutlak çoğunluğa ulaşması gerekiyor.
İlk turlarda bu eşiğe ulaşamayan adaylar nedeniyle, liderliği belirlemek için ikinci tur oylama gerçekleştirildi.
Kaynaklar, 2021 yılında belirlenen çerçeve anlaşması uyarınca en üst düzey iki liderlik makamından birinde Gazze bölgesinden bir temsilcinin bulunmasının zorunlu olduğunu aktardı.
Hamas, coğrafi olarak Gazze, Batı Şeria ve diaspora olmak üzere üç bölgeye ayrılıyor. Gazze bölgesini temsil eden Halil El-Hayya’nın genel liderliği kazanamaması durumunda, siyasi büro başkan yardımcılığı görevine getirilmesi bekleniyordu.
SEÇİM SÜRECİ NASIL İŞLEDİ?
Hamas tüzüğüne göre yerel ve bölgesel Şura konseylerini belirlemek amacıyla yapılan doğrudan taban seçimlerinin aksine, siyasi büro başkanını seçme yetkisi münhasıran Genel Şura Konseynine aittir.
Mevcut prosedür, devam eden savaşın getirdiği ağır güvenlik koşulları altında hareketin kurumsal kurallarına uygun olarak, 2021 yılında başlayan mevcut görev süresini tamamlayacak bir halef seçmek üzere özel olarak tasarlandı.
Sahadaki güvenlik zorlukları ve hayatını kaybeden üyeler nedeniyle Şura Konseyi’nde oluşan boşlukları doldurma ihtiyacı, liderlik seçimini geciktirdi.
Oylar kesinleştiğinde yeni liderin kimliğinin resmi ve kamuya açık şekilde ilan edileceğini vurgulamıştı.
Hamas kaynakları, her koşulda, geleneksel üç bölgeyi kapsayan kapsamlı taban seçimlerinin güvenlik şartlarına bağlı olarak gelecek yıl hazırlanacağını doğruladı.
Filistinli siyasi analist Abdullah Akrabavi, Hamas’ın iç dinamiklerinin artık yerel bir grubun kapalı kapılar ardındaki meselesi olarak görülemeyeceğini dile getirdi.
El-Cezire kanalına konuşan Akrabavi, 7 Ekim 2023’ten bu yana Hamas’ın kararlarının Filistin sınırlarını aşarak Ortadoğu jeopolitiğini doğrudan şekillendiren merkezî bir bölgesel aktör haline geldiğini belirterek, bu nedenle liderlik geçişinin bölgesel ve uluslararası arenada yakından izlendiğini kaydetti.
HAMAS’IN KURUMSAL YAPISI NASIL İŞLİYOR?
Mevcut seçim çerçevesi, Hamas’ın 2021 başlarında yaptığı genel iç seçimlerine dayanıyor. Bu seçimlerde Heniyye, siyasi büro başkanı olarak seçilirken Sinvar Gazze Şeridi liderliğine getirilmiş, Meşal ise hareketin yurtdışındaki diaspora kanadının başına seçilmişti.
Bu yapı, İsrail’in Hamas’ın siyasi ve askeri liderlik kadrolarını hedef almasından etkilenmiş durumda. Temmuz 2024’te siyasi büro başkanı Heniyye’nin Tahran’da suikast sonucu ölmesinin ardından Şura Konseyi Ağustos 2024’te halefi olarak Sinvar’ı seçti.
Sinvar’ın da Ekim 2024’te Refah’ta İsrail güçleriyle yaşanan çatışmada hayatını kaybetmesi üzerine hareket, savaş dönemi yönetimini ve müzakereleri yürütmek üzere beş üyeli geçici bir yönetim konseyini oluşturdu. Bu geçici komiteye nominal olarak Katar merkezli yetkili Muhammed Derviş başkanlık ediyordu.
İsrail’in Hamas’ın komuta kontrol mekanizmasını çökertme hedeflerine rağmen, bu geçiş sürecinin yapılandırılmış biçimde yürütülmesi hareketin örgütsel emniyet ağını ortaya koyuyor.
Filistinli siyasi analist Visam Afife ise Hamas’ın örgütsel yapısının biyolojideki “mitoz bölünme” sürecine benzediğini ifade etti.
Kriz anlarında, önceden belirlenmiş acil durum prosedürlerinin ve yedek planların otomatik olarak devreye girerek yönetimi üstlenecek ikincil idari kademeleri harekete geçirdiğini belirten Afife, karizmatik liderlerin yerinin doldurulmasının zor olduğunu fakat kurumsal varlığın tek bir kişiye bağlı olmamasının hareketin sarsıntıları atlatmasına yardımcı olduğunu vurguladı.
