Gana’da bazı bölgelerde ölenlerin mesleklerini veya tutkularını yansıtan tabutlar hazırlanıyor; müzisyenler gitarla, balıkçılar balıkla ve öğretmenler ise kalem şeklinde tabutla son yolculuklarına uğurlanıyor.
Gana cenaze törenleri, ölenin yaşamından izler taşıyan sıra dışı bir geleneğe ev sahipliği yapıyor. Özel tasarımlar, hayatını kaybeden kişinin mesleğine, tutkularına ve toplumdaki konumuna göre şekilleniyor.
Bu geleneğin son örneklerinden biri, geçirdiği trafik kazasında yaşamını yitiren 40 yaşındaki müzisyen Frederick Teiko Ofori’nin cenazesine ait.
Hayatının büyük bölümünü elinde gitarıyla geçiren Ofori’nin ailesi, müzik aletinin son yolculuğunda da ona eşlik etmesini istedi. Bunun üzerine Ofori için dev bir gitar şeklinde ahşap tabut hazırlandı.
Başkent Akra’nın dışındaki Adjen Kotoku Amoama’da düzenlenen cenaze töreninde kırmızı çiçekler arasına yerleştirilen gitar biçimindeki tabut, törene katılanların ilgi odağı oldu.
Başkent çevresindeki Ga toplulukları arasında yaygın olan gelenekte balıkçılar dev balık veya kano, çiftçiler kakao meyvesi, şoförler otomobil, din görevlileri ise İncil biçimindeki tabutlarla defnedilebiliyor.
Ofori’nin tabutu, “Hello” lakabıyla tanınan 54 yaşındaki usta Daniel Oblie Mensah tarafından hazırlandı. Mensah, 30 yılı aşkın süredir insanların mesleklerini, tutkularını ve toplumdaki yerlerini ahşap tabutlara yansıtıyor.
Mensah, ölen kişinin mesleğine göre bir tabut hazırlamanın kendisini heyecanlandırdığını belirterek bunun hem kişiyi hem de ailesini onurlandırmanın bir yolu olduğunu söyledi.
Gelenek Kökeni ve Sanatsal Boyut
Heykel görünümündeki tabutların modern biçiminin, 20. yüzyılın ortalarında Akra çevresindeki Ga ustaları arasında ortaya çıktığı belirtiliyor. Geleneğin, bölgedeki kabile şeflerinin taşındığı gösterişli ve farklı şekillerdeki tahtırevanlardan esinlendiği düşünülüyor.
Günümüzde Sanat ve Koleksiyonlar
Günümüzde bu tabutlar, cenaze geleneğinin yanı sıra çağdaş sanatın sıra dışı örnekleri arasında da değerlendiriliyor. Büyük emekle hazırlanan eserlerin çoğu defin sırasında toprağın altına girse de bazıları müze ve sergilerde ziyaretçilerle buluşuyor.
Ganalı sanatçı Paa Joe tarafından yapılan gitar biçimindeki bir tabut da New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi koleksiyonunda sergileniyor.
Akra çevresindeki atölyelerde uçak, balık, timsah, otomobil, İncil, kalem ve gitar gibi çok sayıda tasarım hazırlanıyor. Bazı müşteriler istedikleri modelin fotoğrafıyla gelirken bazıları yalnızca hayatını kaybeden kişinin yaşamını ve mesleğini anlatıyor. Tasarımın geri kalanını ustaların hayal gücü belirliyor.
Tabut ustası Lawrence Okoe Anang, en zor tasarımlarından birinin, yıllar önce bir din görevlisi için hazırlanan timsah biçimindeki tabut olduğunu anlattı.
Bu özel tabutların fiyatı yaklaşık 10 bin Gana sedisine, yani 900 dolara kadar çıkabiliyor. Müze ve sergiler için yapılan eserlerde daha dayanıklı malzemeler kullanıldığı için fiyat daha da yükseliyor.
Zanaat büyük ölçüde aile içinde kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Teknolojik aletlerin üretimi hızlandırması ve yabancı müzelerden gelen siparişlerin artmasıyla sektör giderek büyüyor.
Ustalar kendilerini marangoz, tabut yapımcısı ve sanatçı olarak tanımlıyor. Ancak eserlerin asıl anlamı cenaze törenlerinde ortaya çıkıyor: Ölen kişinin hayatını simgeleyen dev tasarım, yakınlarının gözleri önünde yavaşça toprağa indiriliyor.
