Şili’deki ESO’ya bağlı Very Large Telescope, SpaceX roket parçasının saatte 8 bin 690 kilometre hızla Ay yüzeyine çarpması sonrası oluşan dev toz bulutunu kaydetti. Çarpışmanın ardından sodyum ve lityum gazlarından oluşan ve onlarca kilometreye yayılan bir gaz ve toz bulutu tespit edildi.
Gözlemler ve kimyasal işaretler
Avrupa Güney Rasathanesi’nin (ESO) Çok Büyük Teleskop’u (Very Large Telescope), çarpmanın etkisiyle havalanan Ay tozundan oluşan bulut içinde sodyum ve lityum gazlarının renkli spektral çizgilerini gözlemledi ve bu kimyasal parmak izlerinin beş ila 10 dakika boyunca görülebildiğini bildirdi.
Gözlemsel sonuçlar ve yorumlar
Boston Üniversitesi Uzay Fiziği Merkezi’nden astronom Carl Schmidt, söz konusu bulutun birkaç onlarca kilometre büyüklüğe ulaştığını belirtti.
New Mexico’daki Los Alamos Ulusal Laboratuvarı’ndan Benjamin Fernando, çarpışmanın gelecekte yapılacak sismik deneyler ve “yapay uzay çöpleri çarpmalarından kaynaklanan tehlikelerin” değerlendirilmesi açısından değerli veriler sağlayabileceğini daha önce ifade etmişti.
NASA, yakın zamanda Ay’da kalıcı bir insan varlığı kurmayı hedefliyor. Bu da Ay yörüngesindeki uzay çöplerinin daha iyi anlaşılmasını kritik hale getiriyor.
Çarpışma, Ay’ın aydınlık tarafı ile karanlık tarafı arasındaki gölge sınırı olan aydınlanma çemberi (terminatör çizgisi) yakınlarında gerçekleşti.
Geçmişte Ay’a çarpan diğer cisimlere benzer şekilde, roket kademesi güneş ışığıyla kısa süreliğine aydınlanan ancak Dünya’dan çıplak gözle görülmesi zor olan bir Ay tozu bulutu kaldırdı.
GMT saat 06.35 civarında meydana gelen çarpışmayı gözlemlemek için Ay yörüngesinde çok sayıda uydu bulunuyordu; ancak hiçbiri doğru zamanda doğru yerde değildi.
Çarpan roket parçası beş katlı bir bina yüksekliğindeydi ve dört ton ağırlığındaydı.
NASA ile kuruma ait Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO) ve Güney Kore’nin Pathfinder Ay Yörünge Aracı, çarpışma bölgesinin fotoğraflarını çekmeyi planlıyor. Bu görüntüler roketin enkazını gösterebilir, ancak söz konusu bilgilerin alınması günler sürebilir.
Öte yandan, çarpışma bulutunun güneş ışığıyla etkileşime girme biçimi, astronomların bileşimi hakkında bazı ipuçları elde etmesine imkan tanıdı. Schmidt, “Bu gözlem mükemmel geçmedi ve bu çok kaba bir analiz. Ancak hızlıca bir şeyler paylaşmak istedim. Zamanla bu sonuçlar hakkında daha fazla şey söyleyebiliriz” dedi.
Bilim insanları ve amatör gökyüzü gözlemcileri, çarpışmanın yarattığı enkaz ve döküntü bulutunu gözlemlemeyi heyecanla bekliyordu.
Elon Musk’ın şirketi SpaceX’e ait Falcon 9 roketi, Ocak 2025’te iki Ay iniş aracını taşımak üzere fırlatılmıştı. Roketin itici güç sağlayan ilk kademesi Dünya’ya geri dönerken, üst kademesi iniş araçlarını ileriye itmek üzere uzayda kalmıştı. Söz konusu roket kademesi, Dünya yörüngesindeki onlarca bin uzay çöpü parçasından sadece biriydi.
Ay, meteoroidler de dahil olmak üzere uzay çöplerinin çarpmalarına rutin olarak maruz kalıyor. Ancak yapay çarpmalara daha nadir rastlanıyor.
