Güçlü El Niño’nun sıcak suları kuzeye taşımasıyla ABD’nin Kaliforniya eyaleti kıyılarında tropikal deniz canlıları görülürken, balıkçılar rekor avlara ulaştı ve fırtınaların neden olduğu hasar nedeniyle olağanüstü hal ilan edildi.
Kaliforniya kıyılarında sıra dışı hareketlilik
Pasifik Okyanusu’ndaki olağan dışı sıcak su akıntısı, Kaliforniya sahillerini beklenmedik bir tropik yaşam alanına dönüştürdü. Daha önce bölgede kaydedilmemiş türler kıyılara yaklaşırken, deniz tabanını etkileyen uzun süreli sıcak hava dalgasının ardından gelen El Niño bu değişimin merkezinde yer aldı.
Güneydeki ılık suları kuzeye taşıyan doğal iklim olayı, okyanus akıntılarını ve sıcaklıklarını birkaç yılda bir değiştiriyor. Doğu Pasifik’teki kasırgaların da etkisiyle deniz seviyesi yükseldi; dev dalgalar evlere zarar vererek Southern Kaliforniya plajlarındaki kumları sürükledi.
Eyalet, yaklaşan kış koşulları nedeniyle olağanüstü hal ilan ederken, kıyılardaki sıra dışı tropikal canlılar insansız hava araçları ve kameralarla kayda alınıyor.
Balıkçılar av rekorlarına ulaştı
Isınan sular kıyı şeridinde hasara yol açsa da açık deniz turları düzenleyen balıkçılar için verimli bir sezon başladı.
Reuters haber ajansına konuşan Dana Wharf Sportfishing şirketinin ortaklarından Donna Kalez, geçen yıl yalnızca 2 sarıkanat ton balığı yakaladıklarını, bu yıl ise sayının 5 bine çıktığını söyledi.
Kalez, teknelerin wahoo ve buldozere benzeyen küt burunlu yeşil dorado (mahi-mahi) balıklarıyla dolduğunu belirterek, “Dorado çok heyecan verici çünkü son derece akrobatik, sudan dışarı fırlıyor. Onları yosun kümelerinin yakınında avlıyoruz ve bu inanılmaz bir heyecan” dedi.
Uzmanlara göre bu hareketlilik su altı ekosisteminde yeni riskler de oluşturuyor. Soğuk sularda büyüyerek çok sayıda canlıya barınak sağlayan dev deniz yosunu yatakları, sıcaklık artışından ciddi biçimde zarar görüyor.
Long Beach’teki Kaliforniya Eyalet Üniversitesi Köpekbalığı Laboratuvarı Direktörü Chris Lowe, etkilerin türlere göre değiştiğini belirtti:
“Bazı köpekbalıkları için iyi, diğerleri içinse muhtemelen kötü. Hareket edemeyen hayvanlar için bu durum çok daha büyük bir dert. Çoğu köpekbalığı yüksek hareket kabiliyetine sahip; basitçe göç edebiliyorlar.”
Santa Monica Körfezi’nde ayrıca 2011 yılından bu yana ilk kez, insanlara yaklaşmayan yavru beyaz köpekbalıklarının bulunduğu bir alan yeniden ortaya çıktı.
Tropikal türlerin görüldüğü alan genişledi
Körfezde dev balina köpekbalığı ve çekiç başlı köpekbalığı gibi türlerin yanı sıra, yüzme kabiliyeti zayıf zehirli canlılar da kıyılara sürüklendi.
Los Angeles Doğa Tarihi Müzesi İhtiyoloji Küratör Yardımcısı William Ludt, bu türe ait Kaliforniya’da yalnızca altı ya da yedi doğrulanmış kayıt bulunduğunu, son vakanın ise 2015-2016 El Niño döneminde görüldüğünü aktardı.
Los Angeles’taki Venice İskelesi’nde bir balıkçı, eyalet tarihinde ilk kez rastlanan iri gözlü bir balık türünü (longfin bigeye) yakaladı.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), eylül ayında Orange County sahillerinde belirlenen iki zeytin rengi deniz kaplumbağası yuvasının, ABD Batı Kıyısı’nda şimdiye kadar kaydedilen ilk deniz kaplumbağası yuvaları olduğunu bildirdi.
Long Beach’teki Pasifik Akvaryumu Hayvan Bakımı Başkan Yardımcısı Nate Jaros, kıyılardaki hareketliliği garip zamanlar olarak nitelendirdi. Uzmanlar, insan kaynaklı iklim krizinden önce de görülen bu doğal döngünün gelecek yıl etkisini yitirmesini bekliyor.
William Ludt ise sürecin henüz sona ermediğini vurguladı: “Henüz bu dönemi tamamen atlatmadık. Olaylar hala devam ediyor.”
El Niño nasıl ortaya çıkıyor?
El Niño, Büyük Okyanus’un ekvator kuşağındaki yüzey sularının dönemsel olarak ısınmasıyla başlayan bir iklim döngüsü. Alize rüzgarlarının zayıflaması, dünya genelinde aşırı hava olaylarını tetikliyor.
Normalde sıcak suları Asya kıyılarına iten rüzgarların gücünü kaybetmesi, biriken sıcak su kütlesini Güney Amerika sahillerine yönlendiriyor.
Meteoroloji modelleri ve uzman değerlendirmeleri, Pasifik’teki ısınmanın tarihin en güçlü örneklerinden birine dönüşebileceğine işaret ediyor. ABD tahmin merkezleri, döngünün çok güçlü bir seviyeye ulaşma olasılığını yüzde 83’ün üzerinde hesaplıyor.
Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) verilerine göre ise olayın zirveye ulaşması ve etkisini Şubat 2027’ye kadar sürdürmesi kesin görünüyor.
Yeryüzünün neredeyse üçte birini kaplayan Pasifik Okyanusu, atmosferin başlıca enerji ve nem kaynaklarından biri. Deniz yüzeyindeki aşırı ısınma buharlaşmayı artırıyor; yüksek irtifadaki jet akıntılarıyla atmosferik basınç sistemlerinin alışılmış güzergahlarını değiştiriyor.
Okyanustaki bu bölgesel ısı değişimi, binlerce kilometre uzaktaki bölgelerin hava düzenini de etkiliyor. Avustralya, Hindistan ve Güneydoğu Asya’da muson yağmurlarının kesilmesi geniş çaplı kuraklık ve orman yangınlarına yol açarken, normalde kurak olan Güney Amerika’nın batı kıyıları ile ABD’nin güney kesimleri olağan dışı fırtına ve sellerle karşılaşıyor.
Artan sıcak hava dalgaları küresel sağlık risklerini de yükseltiyor. Climate Impact Lab araştırmacıları, aşırı sıcaklar nedeniyle başta Nijerya, Endonezya ve Sudan olmak üzere dünya genelinde yüz binlerce ek can kaybı yaşanabileceğini hesaplıyor.
