Bornova’daki bir mağara, yüzyıllardır İlyada ile Odysseia’nın yazıldığı yer olarak anılıyor; Christopher Nolan’ın The Odyssey filmiyle Homeros’un İzmir bağlantısı yeniden gündeme geldi.
MS 2’nci yüzyıldaki kanıtlar ve Pausanias
İzmir’in Bornova ilçesinde, zeytin ağaçlarıyla kaplı yamaçların arasındaki bu mağara, yaklaşık 2 bin yıl süren bir tartışmanın merkezinde yer alıyor.
MS 2’nci yüzyılda yaşayan Yunan coğrafyacı Pausanias, Smyrna’dan söz ederken bu nehrin kaynağında bulunan bir mağaraya işaret ediyor ve Homeros’un şiirlerini burada oluşturduğunun söylendiğini aktarıyor. Yüzyıllardır süren bu tarif, İzmir çevresindeki Meles Nehri’nin konumunu ve Homeros’la ilişkilendirilen mağarayı belirlemeye çalışıyor.
Bornova’daki Homeros bağlantısı: Kabartma ve sikkeler
Altan’ın tezini destekleyen bulgulardan biri, MÖ 3’üncü yüzyıla tarihlenen ve Homeros’u betimleyen bir kabartma. Kabartmadaki coğrafi ayrıntılar Bornova’daki mağarayla dikkat çekici biçimde örtüşüyor. Altın, “Bu kabartma zaten biliniyordu ancak daha önce hiç kimse Homeros Mağarası’ndaki ayrıntılarla aynı olan özellikleri fark etmemişti.”
Arkeolojik bulgular
Arkeolog Mehmet Akif Erdem, kazılarda bulunan ve üzerinde Homeros’un tasvirinin yer aldığı sikkelerin, antik Smyrna halkının şairi kendilerinden biri olarak gördüğünü ortaya koydu. “İlyada” ve “Odysseia”nın İyon ve Aiol lehçelerinin özelliklerini taşıması da Homeros’a ilişkin Batı Anadolu bağlantısını destekliyor. Erdem’e göre dilsel ve arkeolojik bulgular, antik Smyrna ile Bornova’nın Homeros’un yaşadığı coğrafyalar arasında bulunmuş olabileceğini gösteriyor; ancak bunların hiçbiri Bornova’daki mağaranın gerçekten Homeros’un destanlarını yazdığı yer olduğunu kanıtlamıyor.
Güncel planlar ve turizm vurgu
Günümüzde Homeros, Bornova’nın kültürel kimliğinin önemli bir parçası olarak kabul ediliyor. Yeşilova Höyüğü’nde bulunan Homeros büstünde, “İlyada ve Odysseia destanlarını bu topraklarda derledim. Bornova’da yaşadım.” ifadesine yer veriliyor. Ayrıca ilçede Homeros’a adanmış bir kitap fuarı ve parklardaki Hektor heykeli bulunuyor. Bornova Belediyesi, ziyaretçi akışını canlı tutmak için mağaranın düzenlenmesini ve açılmasını planlıyor.
Nolan’ın filmi ve ilginin yeniden canlanması
Christopher Nolan’ın The Odyssey filmi, Homeros’a yönelik ilgiyi dünya çapında artırdı ve Odysseia satışlarına da yansıdı; bu durum bölgede ilginin yeniden canlanmasına katkıda bulundu.
