Cenevre’de BM çatısı altında bir araya gelen 128 ülke, insan kontrolü olmadan hedef belirleyip saldırabilen otonom silah sistemleri için müzakerelerin başlatılması konusunda anlaşmaya varamadı.
Rusya’nın itirazları süreci uzattı
“Katil robotlar” olarak anılan otonom silah sistemlerinin (LAWS) ele alındığı konferans, Rusya’nın beş gün boyunca görüşmeleri yavaşlatması nedeniyle cuma günü tamamlanamadı ve bugüne sarktı.
BM Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’ne (CCW) taraf 128 ülke, yapay zekanın savaş alanlarını kökten değiştirdiği dönemde, ölümcül kararların otonom makinelere bırakılmasına ilişkin kuralların hazırlanıp hazırlanmayacağını ve müzakerelerin hangi koşullarda yürütüleceğini değerlendirdi.
İsviçre Büyükelçisi Julien Thoni’nin başkanlık ettiği toplantıda karar alınabilmesi için tüm tarafların tam mutabakatı gerekiyor. Devletlerin çoğu hukuken bağlayıcı bir anlaşmayı desteklerken, bu teknolojiye sahip ABD ve Rusya gibi ülkeler hareket alanlarını sınırlayacak düzenlemelere mesafeli duruyor.
BM’nin bugün yayımladığı kısa açıklamada, “Ölümcül otonom silah sistemleri üzerine kurulacak gelecekteki Hükümet Uzmanları Grubunun görev yetkisi ve çalışma usulleri için yüksek sözleşmeci taraflarla özel istişareler devam ediyor” denildi.
Görüşmeler kapalı kapılar ardında sürdü
Konferans pazartesi günü başladığında Rusya; Avrupa Birliği (AB) ve sivil toplum kuruluşları da dahil olmak üzere gözlemcilerin tartışmalara katılmasına karşı çıktı. Bu tutum usul krizine yol açarken, devletler görüşmelerin büyük bölümünü hafta boyunca gayriresmi ve kapalı oturumlarda yürüttü.
Az sayıdaki açık oturumda ise süreç ve metindeki ifadeler üzerine anlaşmazlıklar gündeme geldi. Görüşmeler planlanan takvimi aşınca delegeler, hafta sonu düzenlenecek Dünya Satranç Şampiyonası’nın açılış töreni hazırlıkları için teknisyenlere yer açmak amacıyla Cenevre’deki BM Milletler Sarayı’nın ana genel kurul salonunu boşalttı.
Temsilciler, üst kattaki daha küçük bir salonda müzakereleri kapalı biçimde sürdürdü. Gece yarısından önceki kısa arada birçok delege Rusya temsilcisinin çevresinde uzun süre görüştü; daha sonra 15 kişilik grup merdiven boşluğunda fısıltıyla müzakerelerde bulundu.
Brezilya Büyükelçisi Frederico Meyer, “bazı ülkelerin güce, bazı ülkelerin ise çoğunluğa sahip olduğu” bir denge arayışı yürüttüklerini söyledi. Meyer gazetecilere yaptığı açıklamada, “Masadan eli boş kalkamayız” diyerek bunun “dünya, Birleşmiş Milletler ve insanlık için korkunç olacağını” vurguladı.
AFP’ye ismini açıklamadan konuşan bir diplomat, bir haftalık görüşmelerin farklı kampları birbirine yaklaştırdığını belirterek, “Bir şeyler müzakere etme ihtiyacında uzlaşmaya çok yakınız. Müzakerelere odaklanan bir sürece aktif olarak karşı çıkan yalnızca tek bir heyet var” dedi.
Meyer ise “kimsenin masum olmadığını” savundu ve “Rusya’nın arkasında başka ülkelerin yer aldığını” öne sürdü.
“Oppenheimer anı” uyarısı
İnsan müdahalesi olmadan hedef seçip saldırabilen LAWS sistemlerine ilişkin küresel “Stop Killer Robots” koalisyonu, 300’den fazla kuruluşun bir araya gelmesiyle oluşturuldu. Koalisyon, bu silahların Ukrayna’daki savaş da dahil olmak üzere çeşitli alanlarda halihazırda test edildiğini veya konuşlandırıldığını bildirdi.
AFP’nin gördüğü taslak anlaşma, esas olarak “uluslararası insani hukuku izah eden” ve mevcut hukukun nasıl uygulanacağını inceleyen bir çerçeve protokol için müzakerelerin başlatılmasını öngörüyor. Metinde ayrıca “uygun görüldüğü takdirde” aşamalı biçimde “ek kurallar ve diğer olası tedbirler” geliştirilebileceği belirtiliyor.
Lex International hayırseverlik fonundan Magnus Lovold, taslağın “otonom silah görüşmelerini önümüzdeki yıllarda da CCW’nin işlevsiz uzlaşma sürecine hapsetmek için tasarlanmış gibi göründüğünü” söyledi.
Zamanın daraldığını ifade eden Lovold, dünyayı nükleer silahlar çağına taşıyan fizikçi Robert Oppenheimer’a atıfta bulunarak dünyanın “Oppenheimer anına” yaklaştığı uyarısında bulundu. Lovold, “Şu anda gerçekten öyle bir eşikteyiz ki gelecekte ihtiyacımız olan bu kuralları gerçekten oluşturmak çok daha zorlaşabilir” dedi.
