Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi’ndeki restorasyon çalışmalarını yerinde inceleyerek mevcut durumu değerlendirdi. 4 etaplı projenin 3 aşamasının tamamlandığı kaydedildi.
Proje kapsamı ve mevcut ilerleme
Ersoy, arkeolojiden restorasyona ihya ve inşa süreçlerine kadar kapsamlı bir mesai yürüttüklerini belirterek, birçok kültür varlığının tarihlerinin en kapsamlı bakım ve onarım sürecine alındığını söyledi. Fethin nişanesi, Fatih’in emaneti Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi onlardan biri.
Birinci etap hakkında yapılanlar
İlk etapta güney cephe bahçesindeki III. Mehmet, II. Selim, III. Murat ve Şehzadeler Türbesinde restorasyon uygulamaları gerçekleştirildi. Türbe kubbelerinin kurşun örtülerinin yenilendiğini, alt tabakalardaki niteliksiz bölümlerin düzenlendiğini, içlik, dışlık ve revzenlerde yenileme, ahşap kapak ve kepenklerde konservasyon, dış cephelerde ise temizlik işlemlerinin yapıldığı belirtildi.
İkinci etap ve minare güçlendirme çalışmaları
İkinci etap kapsamında kuzey, güney ve doğu cephelerinde çimento esaslı sıva raspa işlemlerinin sürdüğü belirtildi; raspa sonrası tespitlerin ve cephe temizliğinin devam ettiği kaydedildi. Kuzeydoğu minaresindeki imalatlar statik güçlendirme projesi doğrultusunda tamamlandı; statik analizlerin ardından minarenin belirli bir kotuna kadar kontrollü sökülmesine karar verildi. Bakır alemden başlayarak gövde bölümündeki altı sıra taş ve bunlara bağlı basamaklar için titiz bir söküm gerçekleştirildi; minarenin deprem etkileri altındaki yapısal performansını artırmak amacıyla paslanmaz çelik plakalar ve rod sistemleri uygulandı. Yapının güçlendirme ihtiyacının tespiti için sayısal modellemeler ve duvarlarda georadar taramaları yapıldığı belirtildi; elde edilen veriler doğrultusunda kuzeydoğu ve güneydoğu merdiven kulelerinde onaylanan güçlendirme uygulamalarına başlandığı ifade edildi. Ayasofya’nın mermer pencere elemanlarında da özgün malzemenin korunması esasıyla temizlik ve onarım çalışmaları devam etti.
Ana kubbe güçlendirme yaklaşımı
Ana kubbe ve yarım kubbelerdeki güçlendirme uygulamalarının bütünsel olarak yürütüleceği bildirildi; iç yüzey mozaik kaplama olduğundan kubbenin güçlendirme çalışmalarının dış yüzeyden yapılacağı kaydedildi. Onarım ihtiyacı ve kapsamlı güçlendirme nedeniyle tüm kurşun kaplamaların sökülmesinin zorunlu olduğu vurgulanırken, kubbenin mevsimsel hava şartlarından etkilenmemesi ve mozaiklerin zarar görmemesi için yüzeyin geçici olarak kapatılmasına karar verildi. Geçici üst örtü sisteminin bazaların ve kubbe karkasının kurulumu ile ana kubbenin branda ile kapatılması işlemi tamamlandı; iç yüzeydeki mozaik süslemelerin konservasyon, restorasyon ve güçlendirme çalışmalarının güvenli ve kontrollü gerçekleştirilebilmesi için iç mekânda platform ve iskele sistemi kuruldu.
Ibaret ve restorasyonun eş zamanlı sürdürülmesi
Camide ibadet ile restorasyon çalışmalarının eş zamanlı yürütülebilmesi amacıyla dört ana kolon üzerinde oturan çelik platform sistemi kuruldu; buna bağlı olarak mermer söküm, koruma, kapatma ve çelik bağlantı yolları gerçekleştirildi, platform üzerinde mozaik uygulamaları için iskele kuruldu. İç yüzeydeki mozaiklerin mevcut durumunun belgelenmesi amacıyla lazer tarama ve fotogrametri çalışmaları yapıldı; lazer tarama verileri doğrultusunda kubbenin farklı dönemlerde geçirdiği onarımların tespit edildiği ve bulguların proje paftalarına işlendiği belirtildi. Tüm müdahalelerin fotografik belgeleme ile aşama aşama kayıt altına alındığını belirten Ersoy, yapı izleme sisteminin kurulduğunu ve veri aktarımı ile raporlama sürecinin başladığını ifade etti.
Galeria katı için üçüncü etap tamamlandı
Tamamlanan üçüncü etap kapsamında galeri katının ziyarete açılmasına yönelik çalışmalar yürütüldüğü, ziyaretçi güzergâhının düzenlendiği, genel temizlik ve konservasyon işlemlerinin gerçekleştirildiği kaydedildi. Giriş ve iniş rampaları ile geçici giriş tüneli ve bilet gişelerinin kurulduğu; X-Ray ve turnike sistemlerinin kurulduğu; galeri katındaki mermer ve ahşap yüzeylerde gerekli temizlik işlemleri ile lokal konservasyonların yapıldığı belirtildi. Niteliksiz sıva raspaları, bölgesel derz çalışmaları ile sıvalardaki bölgesel onarım ve sağlamlaştırma uygulamalarının da yürütüldüğü; eski özgün korkulukların güçlendirildiği, eksik ve kırık camların yenilendiği ve kuş girişini önlemek amacıyla tel yerleştirildiği ifade edildi. Ayrıca aydınlatma, kamera, acil anons sistemi ve internet gibi altyapı çalışmaları da tamamlandı.
Dördüncü etap ve güvenlik önlemleri
İç ve dış mekânda güvenliği sağlamak amacıyla alüminyum akordiyon bariyer ve şerit bariyerlerin kullanıldığı, iç mekânda akustik kumaş kaplama uygulamasının gerçekleştirildiği açıklandı.
Ayasofya’nın yeraltı restorasyonu ve saha çalışmaları
Ayasofya’daki çalışmaların yer altında da sürdüğü belirtilirken Mekân 1 ve Mekân 2 kazıları ile kuzey avludaki hipoje bölümü ve beşten beşe kadar olan tünellerde kazı çalışmalarının başlatıldığı ve belgeleme yapıldığı kaydedildi. Yeraltı Tünelleri Temizlik Bakım Onarım İşi kapsamında Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölgelerinde yapılan temizlik çalışmalarının yüzde 90’a ulaştığı; Vezir Bahçe Bölgesindeki Hipoje yapısına ait kazıların tamamlandığı ifade edildi. Batı Bahçe bölgesinde dokuz tünel yapısı tespit edildi; 2 ve 8 numaralı tüneller dışında dolgu toprak temizliğinin tamamlandığı belirtildi. 56 metre uzunluğundaki Mekân-2’de 18 metrelik hat
