Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ebediyete intikalinin üzerinden 88 yıl geçti.
Selanik’ten başlayan eğitim ve askerlik yılları
Atatürk, 1881’de Selanik’te dünyaya geldi. Annesi Zübeyde Hanım’ın isteğiyle eğitimine Hafız Mehmet Efendi’nin mahalle mektebinde başlayan Mustafa Kemal, babası Ali Rıza Efendi’nin arzusu üzerine Şemsi Efendi Mektebi’ne geçti ve ilkokulu burada tamamladı.
Selanik Mülkiye Rüştiyesi’nden kendi kararıyla ayrılan Mustafa Kemal, öğrenimini Selanik Askeri Rüştiyesi’nde sürdürdü. Ardından Manastır Askeri İdadisi’nden ikincilikle mezun oldu. Askeri eğitiminin yanı sıra yabancı dil çalışmalarını da sürdüren Atatürk, yaz tatillerinde Selanik’te Fransızca dersleri aldı.
İstanbul’a gelen Mustafa Kemal, 1899’da başladığı Harp Okulu’nu 1902’de teğmen rütbesiyle bitirdi. Harp Akademisi’nden ise 1905’te kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu.
Kurmaylık stajı için 1905’te Şam’da 5. Ordu emrine verilen Mustafa Kemal’e, Suriye bölgesindeki başarılı hizmetleri nedeniyle Beşinci Rütbe’den Mecidi Nişanı takdim edildi. 1907’de merkezi Makedonya’nın Manastır şehrinde bulunan 3. Ordu Karargahı’na atandı ve Selanik’teki kurmay şubede görevlendirildi.
Manastır ve Selanik’teki görevleri sırasında 1909’da İstanbul’daki 31 Mart Vakası’nı bastıran Hareket Ordusu’nda yer aldı. 1910’da Arnavutluk isyanının bastırılması için düzenlenen harekata katıldı. İtalya’nın 1911’de Trablusgarp’a asker çıkarmasının ardından Tobruk’a gönderildi; Tobruk ve Derne’de Türk kuvvetlerini başarıyla yöneterek İtalyanlara karşı Tobruk Savaşı’nı kazandı.
6 Mart 1912’de Derne Komutanlığına getirilen Mustafa Kemal, Ekim 1912’de başlayan Balkan Savaşı’nda Gelibolu ve Bolayır’daki birliklerle mücadele etti; Dimetoka ile Edirne’nin geri alınmasında önemli rol oynadı.
Çanakkale’de “Anafartalar Kahramanı” oldu
Mustafa Kemal, 1913’te Balkan Harbi’nin ardından Sofya ataşemiliterliğine atandı. Birinci Dünya Savaşı başlayınca cephede görev almak için Başkomutanlık Vekaleti’ne başvurdu.
Kendisine, “Sizin için orduda her zaman bir görev vardır. Ancak Sofya Ataşemiliterliğini daha önemli gördüğümüzden sizi orada bırakıyoruz.” yanıtı verildi. Bunun üzerine Büyük Önder, Başkomutan Vekili Enver Paşa’ya şu mektubu gönderdi:
“Vatanın müdafaasına ait faal vazifelerden daha mühim ve yüce bir vazife olamaz. Arkadaşlarım muharebe cephelerinde, ateş hatlarında bulunurken ben Sofya’da ataşemiliterlik yapamam. Eğer birinci sınıf subay olmak liyakatinden mahrumsam, kanaatiniz bu ise lütfen açık söyleyiniz.”
Bu gelişmenin ardından Mustafa Kemal, 1915’te Esat Paşa komutasındaki 3. Kolordu’ya bağlı olarak Tekirdağ’da kurulacak 19. Tümen’in başına getirildi.
Gelibolu Yarımadası’na çıkan ve Conkbayırı’na ilerleyen düşman kuvvetleri, Atatürk komutasındaki 19. Tümen birliklerinin taarruzuyla geri püskürtüldü. Cephanesi tükenen askerlere “Cephaneniz yoksa süngünüz var.” sözleriyle moral verdi.
Conkbayırı taarruzu sırasında göğsüne isabet eden şarapnel parçası, cebindeki saati parçalayıp yön değiştirince Mustafa Kemal mutlak ölümden kurtuldu. Gelibolu Yarımadası Kuzey Bölgesi Muharebeleri’nin yanı sıra Çanakkale Boğazı, Çanakkale Cephesi ve İstanbul’un kaderinde de belirleyici rol oynadı. Böylece Çanakkale Savaşları’nda “Anafartalar Kahramanı” olarak tanındı.
Çanakkale’nin ardından Doğu Cephesi’nde 16. Kolordu Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, 1916’da Rus saldırılarını durdurdu; Bitlis ve Muş’u geri aldı ve bu cephede generalliğe yükseldi.
İşgalin ardından Samsun’a çıktı
Mustafa Kemal Paşa, Filistin ve Suriye’de görev yapan 7. Ordu Komutanlığına 1917 temmuz ayında atandı. Kısa süre sonra 2. Ordu Komutanlığına tayin edilmesine rağmen görevi kabul etmeyerek İstanbul’da Genel Karargah emrinde kaldı. Aynı yıl Veliaht Vahdettin ile Almanya’ya giderek Alman Genel Karargahı ve savaş cephelerinde incelemelerde bulundu.
1918’de Suriye cephesinde yeniden görevlendirilen Mustafa Kemal, 7. Ordu Komutanı olarak İngilizlerin İskenderun’u işgal edip kuzeye çekilen 7. Ordu’yu kuşatmayı amaçladığını İstanbul’a bildirdi.
İngilizlerin İskenderun’u direnç görmeden 9 Kasım 1918’de teslim alması üzerine hükümet merkeziyle telgraf görüşmeleri yapan Mustafa Kemal Paşa, İngilizlere verilen tavizleri eleştirdi. “Böyle giderse memleketin binbir türlü entrika ve istilaya maruz kalacağını” anlatmaya çalıştı. Ardından Yıldırım Orduları Grup Kumandanlığı ile 7. Ordu’nun lağvedildiği kendisine bildirildi.
Bu acizliğin sona erdirilmesini isteyen Paşa, emrindeki birliklerin komutasını 2. Ordu Komutanı Nihat Paşa’ya devretti ve aynı akşam Adana’dan trenle İstanbul’a gitti.
13 Kasım 1918 ile 16 Mayıs 1919 arasında İstanbul’da kalan Mustafa Kemal Paşa, yakın arkadaşlarıyla ülkenin durumunu değerlendirdi. Ardından, ülkesinin kaderini değiştirecek Samsun yolculuğuna çıkarak istiklal mücadelesini başlattı. İstanbul’dan Ordu Müfettişliği göreviyle ayrılırken amacı olan ülkeyi işgalden kurtarma hedefini gizli tuttu.
Karadeniz üzerinden 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaşan Mustafa Kemal, 22 Haziran 1919’da Amasya Genelgesi’ni yayımladı. Türk milletine “vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunu, azim ve kararlılıkla vatanın kurtarılması için Sivas’ta bir kongre toplanacağını” bildirdi.
Osmanlı Hükümeti tarafından verilen görevinden ve askerlikten istifa eden Mustafa Kemal, 23 Temmuz 1919’da Erzurum’da, 4 Eylül 1919’da ise Sivas’ta düzenlenen kongrelere başkanlık etti.
Kongrelerde, “Düşman işgaline karşı milletin vatanı savunacağı, bu amaçla geçici bir hükümetin kurulacağı ve bir milli meclisin toplanacağı, manda ve himayenin kabul edilmeyeceği” yönünde kararlar alındı. Bu kararlarla Büyük Millet Meclisi’nin temelleri atıldı.
TBMM’nin açılışı ve Kurtuluş Savaşı
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Atatürk’ün öncülüğünde 23 Nisan 1920’de Ankara’da çalışmalarına başladı. Mustafa Kemal Atatürk, Meclis ve Hükümet Başkanı seçildi.
Milli hükümetin kurulmasına rağmen Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında 10 Ağustos 1920’de Sevr Antlaşması imzalandı.
Atatürk, United Telegraph gazetesi muhabirine yaptığı açıklamada antlaşmayı kabul etmediklerini belirterek, “Siyasi, adli, iktisadi ve mali bağımsızlığımızı imhaya ve neticede yaşama hakkımızı inkara ve kaldırmaya yöneltilmiş Sevr Antlaşması bizce mevcut değildir.” dedi. TBMM de Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr Antlaşması’nı tanımadığını dünyaya ilan etti.
“VATANIN HER KARIŞ TOPRAĞI VATANDAŞIN KANIYLA ISLANMADIKÇA TERK OLUNAMAZ”
İtilaf Devletleri’nin desteğiyle İzmir’i işgal eden Yunan kuvvetlerinin ilerleyişi, 1921’de Birinci ve İkinci İnönü Savaşları ile durduruldu.
Yunan ordusunun 23 Ağustos 1921’de yeniden saldırıya geçmesiyle Sakarya Meydan Muharebesi başladı. Atatürk, birliklere “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz.” emrini verdi.
