Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938’de vefatı, gazetelerin yıldırım baskıları ve özel manşetleriyle kamuoyuna duyuruldu. O günün başlıklarında ülke genelindeki büyük yas öne çıktı.
Atatürk’ün vefatı manşetlere taşındı
Gazeteler, “Yeni Türkiye’yi yaratan o büyük adam öldü”, “Türk Milleti ulu şefini insanlık büyük evladını kaybetti”, “Ata’nın tabutu önünde üç yüz bin kişi ağladı” ve “Yaşayacak büyük ölüye veda” başlıklarıyla çıktı.
Mustafa Kemal Atatürk’ün hayata vedası bu ifadelerle gazetelere yansırken, sağlığındaki bozulma da dönemin medyası tarafından yakından izleniyordu.
Ancak dünyadaki kritik gelişmeler, Hatay sorunu ve iç siyaset nedeniyle Atatürk’ün sağlık durumuna ilişkin haberler sıkı bir denetimden geçiriliyordu.
Sağlık bilgileri resmi tebliğlerle duyuruldu
Dokuz Eylül Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Erkan Serçe, “İlk kez Mart ayında gazetelerde Mustafa Kemal Atatürk’ü sağlığı hakkında bir değerlendirme yazısı çıkar. Ahmet Emin Yalman, sahibi olduğu Tan gazetesinde Mustafa Kemal Atatürk’ün hastalığını ima eden bir yazı kaleme alır. Bu gazetenin üç ay kapanması cezasıyla sonuçlanacaktır.” bilgisini verdi.
Atatürk’ün sağlık durumunu yakından takip eden halk her gün bilgi almak istiyordu. Hükümet de bu talep üzerine resmi tebliğler yayımlamaya başladı; söz konusu açıklamalar her gün gazetelerin birinci sayfalarında yer aldı.
Dr. Erkan Serçe, “Atatürk’ün gazetelerdeki sağlık bilgileri ilk 18 Ekim 1938’de yayınlanan, bir gün önce açıklanmış olan resmi tebliğlerdir. Bu resmi tebliğlerin dışında yine Atatürk’ü sağlığıyla ilgili herhangi bir yorum veya haber içeren hiçbir bilgi gazetelerde olmaz.” dedi.
10 Kasım 1938’de gazeteler, bir önceki gün yayımlanan tebliğle okurlarının karşısına çıktı. Anadolu Gazetesi bu açıklamayı şöyle aktardı: “Saat yirmiden itibaren dalgınlık artmıştır. Umumi ahval vahamete doğru seyretmektedir. Hararet derecesi 37,06 nabız 132, teneffüs 33’dür.”
Bu açıklama, Mustafa Kemal Atatürk hakkında gazetelere gönderilen sondan bir önceki tebliğdi.
Son haber Anadolu Ajansı tarafından duyuruldu
Ancak 10 Kasım’da öğle saatlerine doğru Anadolu Ajansı, Atatürk’ün vefatını bildiren üzücü tebliği gazetelere geçti.
Gazete Resmi haberi şu ifadelerle yayımladı: “Müdavi ve müşavir tabiplerinin neşredilen son raporu Atatürk’ün dünyaya gözlerini kapadığını bildirmektedir.”
Bunun ardından bazı gazeteler ikinci baskı yaptı. Akşam gazeteleri ise bütün sayfalarını Atatürk’ün ölümüne ayırdı.
“BÜTÜN MEMLEKET MATEM İÇİNDE”
Dr. Erkan Serçe, Akşam gazetesinin “Bütün memleket matem içinde” başlığını kullandığını belirterek, “Örneğin Akşam gazetesi, İstanbul’un önemli gazetelerinden birisi, ‘Bütün memleket matem içinde’ diye bir başlık atmıştı. Tan gazetesi, ‘Türk milleti ulu şefini insanlık büyük evladını kaybetti’ diyordu.” dedi.
21 Kasımda Atatürk’ün naaşı İstanbul’a gönderildi. Türkiye’nin tamamında aynı anda törenler düzenlendi. İzmir Cumhuriyet Meydanı da o güne kadar ki en büyük katılıma sahne oldu.
