ABD’de ara seçimlerde sandıklar kapanırken ilk sonuçlar da gelmeye başladı. Yarış, Donald Trump’ın siyasi geleceği ve Kongre’deki güç dengeleri açısından ikinci başkanlık döneminin en kritik sınavı olarak değerlendiriliyor.
Kongre için kritik yarış
Seçmenler, 435 sandalyeli Temsilciler Meclisinin tamamı ile 100 sandalyeli Senatonun 35 sandalyesi için oy kullandı. Seçim sonucunda Cumhuriyetçilerin Temsilciler Meclisindeki çoğunluğu koruyup koruyamayacağı ve Demokratların Senatoda yeniden denetimi sağlayıp sağlayamayacağı netleşecek.
Senato’da son durum: Demokratlar 45, Cumhuriyetçiler 34.
Temsilciler Meclisi’nde son durum: Demokratlar 74, Cumhuriyetçiler 32
30’dan fazla eyalette sandıklar kapandı
Oy verme saatleri eyaletlere göre değişirken New York ve Iowa’nın da bulunduğu 10 eyalette daha işlemler sona erdi. Şimdiye kadar 30’dan fazla eyalette sandıklar kapandı.
Demokrat Roy Cooper, Kuzey Karolina’da Cumhuriyetçilerin elindeki Senato koltuğunu alarak partisinin önemli bir kazanım elde etmesini sağladı. Virginia’da Demokrat Senatör Mark Warner’ın yeniden seçildiği duyuruldu. Florida’da Demokrat Debbie Wasserman Schultz da Temsilciler Meclisindeki koltuğunu korudu.
Diğer eyaletlerde oy verme sürerken sandıkların doğu eyaletlerinden başlayarak ilerleyen saatlerde kapanması bekleniyor. Saat farkı nedeniyle son sandığın yerel saatle 01.00’de (TSİ 09.00) Alaska’da kapanacağı tahmin ediliyor.
59 milyondan fazla seçmen erken oy kullandı
Florida Üniversitesi Seçim Laboratuvarı verilerine göre 59 milyondan fazla Amerikalı seçim gününden önce oy verdi. Seçim merkezlerinde yoğunluk görülürken ekonomi, hayat pahalılığı, göçmenlik politikaları, İran savaşı ve Trump yönetiminin uygulamaları seçmenlerin kararında öne çıktı. İlk sandık çıkış anketleri, ekonomi ile Amerikan demokrasisinin geleceğinin en önemli gündem başlıkları arasında olduğunu gösterdi.
Trump: İran’ı derhal vurma planımız yok
ABD’de Kongre ara seçimleri sürerken Financial Times’a (FT) telefonla konuşan Trump, İran gündemine dair açıklamalarda bulundu.
Tahran’la ilişkilerinin “mükemmel” olduğunu söyleyen Trump, ABD’nin İran’a saldırmak için “acil bir planı” bulunmadığını ifade etti.
Daha fazla savaşa gerekirse hazır olduğunu belirten Trump, İran’la yaşanan gerilimin mevcut seviyesinden “memnun olduğunu” ima etti.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun bu hafta saldırı düzenleneceğine ilişkin güçlü imaları sorulan Trump, “Ben hazırım, biz hazırız. Gerekirse harekete geçmeye hazırız ancak bunun için bir neden olmayabilir.” değerlendirmesinde bulundu.
Ara seçimlerin ardından enerji fiyatlarının hızla gerileyeceğini öne süren Trump, Hürmüz Boğazı’ndan savaş öncesine kıyasla şu anda daha fazla petrol geçtiğini ve ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasının Tahran’ı ekonomik olarak “boğduğunu” savundu.
New York’ta oy tarama cihazları arızalandı
Bazı eyaletlerde seçim günü teknik problemler de yaşandı. New York’un Westchester County bölgesinde oy pusulalarını tarayan makinelerde arıza meydana geldi. New York Başsavcısı Letitia James, seçmenlerin oy vermeyi sürdürebileceğini ve kullanılan oyların sayılacağını açıkladı. Florida’da ise şiddetli yağış ve sel nedeniyle bazı oy verme merkezleri başka yerlere taşındı.
Erken oy verme 18 Eylül’de başladı
ABD’de oy kullanmak için son gün bugün olsa da farklı eyaletlerde erken oy verme işlemi 18 Eylül’den bu yana sürüyor.
İlk erken oy merkezleri 18 Eylül’de Virginia, Minnesota ve South Dakota eyaletlerinde açıldı; daha sonra diğer eyaletlerde de hizmet verilmeye başlandı. Yaklaşık 210 milyon kayıtlı seçmenin bulunduğu ülkede bugüne kadar erken oy kullananların sayısının 50 milyona ulaştığı tahmin ediliyor.
Demokratlar Temsilciler Meclisi çoğunluğuna yakın
Cumhuriyetçiler, 2024 seçimlerinden sonra Temsilciler Meclisindeki çoğunluğu korudu. Ancak geçen iki yılda yaşanan istifalar ve boşalan sandalyeler, iki parti arasındaki farkı azalttı.
1 Kasım itibarıyla Mecliste 218 Cumhuriyetçi, 214 Demokrat ve bir bağımsız üye bulunuyor; iki sandalye boş. 435 üyeli Mecliste salt çoğunluk için 218 sandalye gerekiyor. Bu nedenle Demokratların çoğunluğu alabilmesi için mevcut sandalyelerine en az 4 sandalye eklemesi gerekiyor.
Meclis çoğunluğu; Meclis Başkanının seçilmesi, yasama gündeminin belirlenmesi, bütçe görüşmeleri ve Kongre komitelerinin yönetimi açısından önem taşıyor. Demokratların çoğunluğu elde etmesi halinde Trump’ın azline yönelik süreç de dahil olmak üzere birçok kritik başlığın Meclis gündemine taşınmasına kesin gözüyle bakılıyor.
Senato yarışında kritik eyaletler
Cumhuriyetçiler, 100 üyeli Senatoda 53 sandalyeyle çoğunluğu elinde tutuyor. Demokratların ise kendileriyle birlikte hareket eden 2 bağımsızla toplam 47 sandalyesi bulunuyor. Demokratların çoğunluğa ulaşabilmesi için Cumhuriyetçilerden net 4 sandalye kazanması gerekiyor.
Georgia, Michigan, Maine, Alaska, Kuzey Carolina, Ohio ve Iowa’daki yarışlar özellikle yakından izleniyor. Demokratlar, 2024 başkanlık seçimlerinde Trump’ın kazandığı Georgia ve Michigan’daki sandalyelerini korumaya çalışıyor. Cumhuriyetçiler ise Demokrat başkan adayı Kamala Harris’in kazandığı Maine’deki sandalyelerini savunuyor.
Senato; Yüksek Mahkeme üyeleri dahil federal yargıçların ve üst düzey yöneticilerin onaylanması ile uluslararası anlaşmaların değerlendirilmesi gibi yetkileri nedeniyle başkanlık yönetimi için büyük önem taşıyor.
Ancak Senatoda çoğunluk elde etmek her yasa teklifinin kabul edilmesi için yeterli değil. Pek çok düzenlemede tartışmayı sona erdirmek için 60 senatörün desteği gerekiyor. Bu sayıya ulaşmak zor olduğundan, Amerikan siyasi sistemindeki “filibuster” yöntemiyle tek bir senatör dahi uzun süre kürsüde konuşarak yasama sürecini geciktirebiliyor.
ABD’de oy verme sistemi
Seçimler federal düzeyde yapılsa da oy kullanma ve sayım süreçleri büyük ölçüde eyaletlerin sorumluluğunda yürütülüyor.
Seçmenler, eyalet kurallarına göre seçim günü sandığa giderek, erken oy vererek veya posta yoluyla tercihlerini bildirebiliyor. Bazı eyaletlerde oy pusulaları seçmenlere otomatik olarak postalanırken, bazı eyaletlerde posta yoluyla oy kullanmak için başvuru yapılması gerekiyor.
