Gözlerinizi kapatın ve ayaklarınızın tam altında, milyarlarca yıldır nefes alarak varlığını sürdüren devasa bir internet ağı hayal edin. Bilim dünyası, gezegenimizin geleceğini kökten değiştirecek tarihi bir keşfe imza attı. Bilim insanları, Dünya topraklarının altında uzanan gizemli mantar ağının ilk küresel haritasını çıkarmayı başardı. Science dergisinde yayımlanan bu çığır açıcı araştırma, yer altındaki bu canlı yapının hayal sınırlarını zorlayan boyutlarını ilk kez gözler önüne serdi.
110 katrilyon kilometrelik dev hat
Toprağın hemen altında uzanan bu ağ, toplam uzunluğu tam 110 katrilyon kilometre olarak hesaplandı. Bu akılalmaz büyüklüğü somutlaştırmak için: onu düz bir çizgi halinde uzatsaydık, sadece Güneş Sistemi’nin sınırlarını aşmakla kalmayıp, Samanyolu Galaksisi’nin yaklaşık onda birini kaplayabilecek devasa bir mesafeye (yaklaşık 12 bin ışık yılı) ulaşırdı. Bu mesafe, Dünya ile Güneş arasındaki aralığın neredeyse bir milyar katı anlamına geliyor ve düz bir hat üzerinde Westlund 1 süper yıldız kümesine kadar uzanırdı.
Bitkilerle mantarlar arasındaki evrensel simbiyoz
Bu dev haritalama çalışması, bitkilerle milyarlarca yıldır ortak yaşam süren “arbusküler mikorizal mantarlar” üzerine yoğunlaştı. Yeryüzündeki karasal bitki türlerinin yaklaşık yüzde 70’i bu mantarlarla hayati bir simbiyotik ilişki içinde yaşıyor. Mantarların “hif” adı verilen ince ipliksi yapıları, bitki köklerinin ulaşamayacağı derinliklerden su ve fosfor gibi hayati besinleri topluyor. Bitkiler ise bu iyiliğin karşılığında, fotosentezle ürettikleri karbon bileşiklerini yer altına, mantarlara pompalıyor.
450 milyon yıllık karşılıklı besin akışı ve karbon rolü
Gezegenin yaşamının temel direği olan bu alışveriş, tam 450 milyon yıldır kesintisiz sürüyor. İnanması güç ama, ormandan alacağınız sıradan bir çay kaşığı toprakta bile tam 10 metreye yakın mikorizal ağ bulunabiliyor. Bu görünmez kahramanlar, devasa miktarda karbonu toprakta kilitleyerek atmosferdeki sera gazı dengesini koruyor ve iklim krizine karşı kelimenin tam anlamıyla bir kalkan görevi üstleniyor.
Çalışmanın kapsamı ve başlıca bulgular
Araştırma için dünya genelindeki 9 farklı biyomdan, daha önce yapılmış 322 çalışmaya ait 16 binden fazla toprak örneği incelendi. Robotik görüntüleme teknolojileriyle 300 binden fazla canlı mantar ipliği mikroskop altında ölçüldü. Ortaya çıkan kütle verileri ise tam anlamıyla ezber bozdu: Küresel mantar ağının toplam biyokütlesi tam 300 milyon ton! Bu, dünya üzerindeki tüm insanların toplam canlı ağırlığının 4 ila 6 katı demek. Üstelik bu görünmez dev, her yıl bitkilerden yer altına tam 4 milyar ton karbondioksit eşdeğeri karbon taşıyor.
Yoğunluk dağılımı ve beklenenin ötesindeki bulgular
Çalışmanın en büyük sürprizi ise mantarların yoğunlaştığı bölgelerde yaşandı. Bilim insanları en büyük yoğunluğun balta girmemiş tropikal yağmur ormanlarında olacağını tahmin ediyordu. Ancak veriler, bu biyokütlenin yüzde 40’ının yüksek rakımlı çayırlar, bozkırlar ve sulak alanlarda olduğunu gösterdi. Bunun sebebi ise otsu bitkilerin, odunsu ağaçlara kıyasla yer altına çok daha fazla karbon aktarması.
Ne yazık ki bu muazzam yer altı ağı da insan faaliyetlerinin yıkıcı etkisinden kaçamıyor. Araştırma, tarım yapılan arazilerdeki mantar ağı yoğunluğunun, doğal alanlara kıyasla ortalama yüzde 47 daha düşük olduğunu ortaya koydu. Yoğun tarım uygulamaları, fosfor ve azot bazlı yapay gübreler ile mantar öldürücü kimyasallar bu hassas ağları adeta yok ediyor. Uzmanlar, bu gizli çöküşün uzun vadede toprakların karbon depolama kapasitesini bitireceği ve tarımsal verimliliği çökerteceği konusunda uyarıyor.
Çöller, tundralar ve derin tropikal topraklar henüz tam olarak incelenemediği için, yer altındaki gerçek ağın bu şok edici tahminlerden bile çok daha büyük olduğu düşünülüyor. Bilim insanları, iklim krizini durdurmak ve küresel ekosistemi korumak istiyorsak, gökyüzüne baktığımız kadar ayaklarımızın altındaki bu görünmez devasa ağı da acilen koruma altına almamız gerektiği çağrısında bulunuyor.
<BİRÇAY KAŞIĞINDA 10 METRE GİZLİYMİŞ
KÜTLESİ TÜM İNSANLIKTAN 6 KAT DAHA FAZLA
TARIM ARAZİLERİNDE YÜZDE 47 DÜŞTÜ
