Öz bakım, günümüzde giderek daha fazla önem kazanan bir kavram. Küresel ölçekte 200 milyar sterline ulaşan bu pazar, Türkiye’de ise 1 milyar sterlinlik bir hacme sahip. Nüfusun yaşlanması, sağlık hizmetlerine erişimin değişen dinamikleri ve sistem üzerindeki artan yük, bireyleri kendi sağlıklarını daha iyi yönetmeye teşvik ediyor. Türkiye’de bir ilaç ve tüketici sağlığı şirketi tarafından yapılan ‘Türkiye Öz Bakım Araştırması’nın sonuçları geçtiğimiz günlerde duyuruldu. Prof. Dr. Barkın Berk’in danışmanlığıyla gerçekleştirilen bu araştırma, 2 bin 8 katılımcıya yönelik nicel web anketleri ve 72 kişi ile yapılan çevrimiçi derinlemesine görüşmelerle desteklendi. Ayrıca, 2022-2025 yılları arasında sosyal medya platformlarında öz bakım ile ilgili organik paylaşımlar sosyal dinleme yöntemleriyle analiz edildi. Eczacı araştırması ise Türkiye genelindeki farklı eczane türlerini temsil eden 301 eczacıyla karma yöntemli anketler ve 6 büyük şehirden 9 eczacı ile yapılan derinlemesine görüşmelerden oluştu.
Kadınların Öz Bakıma Daha Fazla İlgi Gösterdiği Ortaya Çıktı
Tüketiciler, öz bakım kavramını genellikle yorgunluk veya rahatsızlık hissetmeye başladıkları anlarda devreye giren, tepkisel ve “daha iyi hissetmek için yapılan küçük işler” olarak algılıyor. Bu konuya yaklaşım cinsiyetlere göre değişiklik gösteriyor; erkekler öz bakımı sistemin çökmesini önleyici bir önlem olarak görürken, kadınlar bu süreci duygusal ve zihinsel refahı artıran bir gelişim aracı olarak değerlendiriyor.
Diş ve Cilt Bakımı Öncelikli Alanlar Arasında
Öz bakımın en temel unsurlarından ilki ağız-diş bakımı, ardından cilt bakımı ve psikolojik iyi halin korunması geliyor. Bu alanları bakımlı görünme isteği ve fiziksel aktivite takip ediyor. Son 30 gün içinde en sık yapılan öz bakım davranışı su tüketimine özen göstermekken, bunu dengeli beslenmek, yürüyüş yapmak ve gıda takviyesi kullanmak izliyor. Toplumda ortalama uyku süresi 7 saat olarak belirlenirken, daha iyi hissetmek için en yaygın tercih edilen aktivite yürüyüş oluyor.
Acil Servisler, ‘Hızlı Çözüm Noktası’ Olarak Algılanıyor
Öz bakım konusundaki farkındalık eksikliği, kamu sağlık altyapısı üzerinde doğrudan bir baskı oluşturuyor. Toplumun yüzde 50’si, her sağlık sorununda acil servislere başvurabileceğini ifade ediyor. Belirtileri birinci basamak sağlık hizmetleri veya uygun öz bakım adımlarıyla yönetmek yerine acil servislerin ‘hızlı çözüm noktası’ olarak görülmesi, hastanelerin acil bölümlerinde yoğunluğa neden oluyor. Bu durum, acil servislerin asli amacının dışına çıkmasına yol açarken, sağlık sistemi üzerindeki yükü artıran etkenlerden biri olarak öne çıkıyor.
Güvenilir Bilgi Kaynakları: Doktorlar ve Eczacılar
Sağlıkla ilgili konularda en çok güvendiğimiz kaynaklar doktorlar (yüzde 84) ve eczacılar (yüzde 79) olarak belirleniyor; sosyal medya (yüzde 12) ve fenomenler (yüzde 9) en az güvenilen kaynaklar arasında yer alıyor. Yapay zeka araçlarını kullananlar arasında ise sağlık alanındaki en yaygın kullanım, hastalık ve semptomları yorumlatmak; uyku, stres ve beslenme gibi konularda yaşam tarzı önerileri almak ve tedavi tavsiyesi istemek olarak öne çıkıyor.
Gün İçindeki Enerji ve Zindelik İçin Takviyeler Tercih Ediliyor
Gün boyunca enerji seviyesini yeterli bulanların oranı yalnızca yüzde 24 iken; tüketicilerin yüzde 52’si günlük zindelik ve enerji seviyelerini desteklemek amacıyla vitamin ve takviyelere yöneliyor. En çok tercih edilen içeriklerin başında D Vitamini, B12, C Vitamini ve magnezyum geliyor. Eczacı araştırmasına göre, pandemi sonrası dönemde gıda takviyelerine olan talep yüzde 90 ile rekor seviyeye ulaştı.
En Sık Yaşanan Sağlık Sorunları Soğuk Algınlığı ve Grip
Son bir yıl içerisinde tüketicilerin en sık karşılaştığı sağlık sorunları arasında soğuk algınlığı/grip, kas/eklem ağrıları ve baş ağrısı/migren yer alıyor. Ağrı kesiciler, yüzde 69 ile en yaygın ve düşük efor gerektiren alışkanlık ürünü olurken; soğuk algınlığı ilaçları, yüzde 56 ile yaşamı kesintiye uğratan ‘kriz ürünleri’ olarak konumlanıyor.
‘Türkiye Öz Bakım Araştırması’ sonuçları, ülkemizde öz bakımın uzun vadeli sağlık yerine günü kurtarma adımlarına odaklandığını ortaya koyuyor. Toplumun yüzde 50’si, hafif rahatsızlıklarda bile acil servisleri hızlı bir çözüm noktası olarak görüyor. Öz bakım alanında en fazla ilgi gören ürünlerin başında ağız ve diş bakımı ürünleri geliyor.
