ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff, Ukrayna savaşını sona erdirmeye yönelik diplomatik temaslar çerçevesinde Oslo’da Volodimir Zelenskiy ile buluşacak, ardından Vladimir Putin ile görüşmek üzere Rusya’ya geçecek.
Oslo’daki toplantıya geniş katılım
Norveç’in başkenti Oslo’da yapılacak görüşmeye Zelenskiy ve Witkoff katılacak. Toplantıya Norveç Başbakanı Jonas Gahr Stoere ile Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ev sahipliği yapıyor. Trump’ın damadı Jared Kushner ise müzakerelere uzaktan bağlanacak.
Stoere, buluşmanın hedefini “diplomatik çabaları daha yapıcı bir yola yönlendirmek” şeklinde açıkladı. Kiev’in özellikle katılımını istediği iki Amerikalı temsilci, bir süredir ABD adına barış müzakerelerini yürütüyor.
İngiltere, Fransa, Almanya ve Polonya’nın oluşturduğu E4 grubu ile AB ve NATO yetkilileri de masada yer alacak. Polonya’nın daveti, Başbakan Donald Tusk’ın ülkesinin daha önce toplantıların dışında tutulmasına yönelik itirazlarının ardından geldi. Avrupa Komisyonu da Ukrayna’nın davetiyle Oslo’da temsil edileceğini doğruladı. Görüşmelerin ardından Zelenskiy, Stubb ve Stoere ortak basın toplantısı düzenleyecek.
Washington ile Kiev arasında üç ana başlık
Temasların arka planında, Trump yönetiminin iç siyasette akaryakıt fiyatlarını düşürmek için Rusya’ya yönelik yaptırımları gevşetmesi bulunuyor. ABD’nin İran ile devam eden savaş sonrasında artan yakıt maliyetleri, yaklaşan yasama seçimleri öncesinde Cumhuriyetçileri zor durumda bırakıyor.
Trump, Rus dizeline yönelik kısıtlamaları kaldırdı. Ayrıca temmuz ayında hayatını kaybeden Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham’ın adını taşıyan ve iki partinin desteklediği yeni yaptırım yasasını geniş kapsamlı bir muafiyetle askıya aldı.
Washington, yaklaşık beş yıldır devam eden Rus bombardımanına karşılık Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine saldırılarını durdurmasını talep ediyor. Trump da son açıklamasında Zelenskiy’i sert biçimde eleştirerek görevinden ayrılması gerektiğini savundu ve “Açıkçası Rusya, Ukrayna konusunda gayet iyiydi” dedi.
Bu sırada Rus ordusu Ukrayna kentlerine yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Kiev yakınlarında bir benzin istasyonunu hedef alan insansız hava aracı saldırısında üç kişi hayatını kaybetti.
Ukrayna yönetimi, savunma açısından kritik askeri ve istihbarat desteğinin kesilmesinden yakınıyor. Zelenskiy, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüşmesinde üç önceliği aktardı: balistik füze önleme sistemleri, Rus saldırılarına ilişkin erken uyarı istihbaratı ve Starlink/Starshield uydu bağlantısındaki kısıtlamaların kaldırılması.
Ukrayna tarafı, SpaceX’in askeri amaçlı Starshield alıcılarının hızlı hareket eden insansız hava araçlarına yerleştirildiğinde artık çalışmadığını belirtiyor. SpaceX CEO’su Elon Musk ise sistemin ABD hükümetinin kontrolünde bulunduğunu ve sınırlamaların Trump’ın kararına bağlı olduğunu söylüyor.
Washington, erken uyarı istihbaratını kestiği veya Starshield’a müdahale ettiği yönündeki iddiaları reddediyor. Bununla birlikte, Avrupa ülkelerinin finansmanını sağladığı Patriot füze savunma sistemlerinin sevkiyatı, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in onay vermemesi nedeniyle bekliyor.
Zelenskiy, Bloomberg’e yaptığı açıklamada, Rus enerji tesislerine yönelik saldırıları durdurma karşılığında acil ihtiyaç duydukları Patriot füzelerinin gönderilmesini önerdiğini söyledi. Avrupalı müttefikler ise Ukrayna’nın savunulmasını kıta güvenliği açısından varoluşsal bir konu olarak değerlendiriyor ve Kiev ile Washington arasındaki ayrışmayı önlemeye çalışıyor.
Witkoff’un rotası Rusya
Witkoff’un Oslo temaslarının ardından Rusya’ya giderek Vladimir Putin ile görüşmesi bekleniyor. ABD basını, buluşmanın St. Petersburg’da yapılabileceğini aktarıyor.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Moskova’da yaptığı açıklamada Witkoff’un Ukrayna ve Avrupa ülkeleriyle yürüttüğü temaslar hakkında Putin’e bilgi vermesini beklediklerini belirtti. Peskov, iki ülke açısından önemli konuların ele alınacağı görüşmelerin son derece faydalı olacağını söyledi.
Masada barış planının yanı sıra, 2022 yılında Rusya tarafından alıkonulan ve paralı askerlik suçlamasıyla yaklaşık yedi yıl hapse mahkum edilen 74 yaşındaki ABD vatandaşı Stephen Hubbard’ın serbest bırakılması konusunun da bulunması bekleniyor.
