ABD’nin Utah eyaletindeki dağlar altında saklı kalan kaya buzulları, tahminlerden daha büyük buz depoları barındırıyor. Yeni bulgular, Utah’taki 836 kaya buzulu için yaklaşık 1 milyar ton buz bulunduğunu, dünya genelindeki kaya buzullarında saklanan buz miktarının ise yaklaşık 48 milyar tona ulaştığını gösteriyor.
n
Kaya buzulları nedir ve neden görülmeleri zor?
n
Buzul denildiğinde akla kilometresine uzanan beyaz kütleler gelse de, dünyanın dağlık bölgelerinde gözle görülmeyen bir buz türü daha bulunuyor. Kaya buzulları olarak adlandırılan bu oluşumlar, dev buz kütlelerini taş ve kaya parçalarının altında saklar.
n
Yeni bir araştırma, bu görünmez buzulların tahmin edilenden çok daha büyük miktarlarda buz barındırabileceğini ortaya koydu.
n
Bilim insanlarının hesaplamalarına göre yalnızca ABD’nin Utah eyaletindeki 836 kaya buzulu yaklaşık 1 milyar ton buz içeriyor. Dünya genelindeki kaya buzulları için saklanan buz miktarının ise yaklaşık 48 milyar tona ulaştığı tahmin ediliyor.
n
Kaya buzullarında buz miktarını etkile yapan yapı
n
Dünya genelinde belgelenmiş 51 binden fazla kaya buzulu bulunuyor. Bunların 10 binden fazlası ABD’de yer alıyor.
n
Geleneksel buzulların aksine bu oluşumları fark etmek oldukça güç; zira buz tabakası yoğun kaya ve molozla kaplıdır.
n
Utah Üniversitesi’nden buzul bilimci Leif Anderson, “Dağların yükseklerinde gevşek kayaların veya molozların üzerinde yürürken ayaklarınızın yaklaşık 36 metre altında buz bulunabileceğini fark etmiyorsunuz.” dedi.
n
Kayalar bu buz tabakasını güneş ışığı ve yüzey sıcaklığından korurken, aynı zamanda bilim insanlarının buz miktarını ölçmesini de zorlaştırıyor.
n
Buzun ağırlığını yerçekimiyle ölçtüler
n
Araştırmacılar bu sorunu aşmak için Utah’taki Timpanogos Dağı’nın eteklerinde bulunan Timpanogos Buzulu’nu inceledi.
n
Normal buzullarda buzun kalınlığını belirlemek için yer altına nüfuz eden radar sistemleri kullanılabiliyor. Ancak kaya buzullarında taş parçaları radyo dalgalarını dağıttığı için görüntü kalitesi ciddi şekilde bozuluyor.
n
Bu nedenle bilim insanları farklı bir yönteme başvurdu: Yerçekimi ölçümü. Gravimetre adı verilen cihazlarla yer altındaki kütle farklılıklarını tespit eden ekip, kaya ile buz arasındaki yoğunluk farkından yararlandı.
n
Buzun daha kalın olduğu bölgelerde yerçekimi ivmesinin daha fazla azaldığını tespit eden ekip, bu değişimleri kullanarak yerin altındaki buzun miktarını hesapladı.
n
232 ölçümle 3 boyutlu harita çıkarıldı
n
Araştırmacılar Timpanogos Buzulu’nun farklı noktalarında toplam 232 ölçüm gerçekleştirdi.
n
Toplanan veriler, istatistiksel ve modelleme yöntemleriyle birleştirilerek buzulu iç yapısının üç boyutlu görüntüsünü oluşturdu.
n
Sonuçlara göre Timpanogos Buzulu hacim olarak yaklaşık yüzde 83 buzdan, yüzde 17 ise kaya ve molozdan oluşuyor. Buz tabakasının ortalama kalınlığı yaklaşık 18,8 metre olarak hesaplandı.
n
Bir dev piramit dolusu buz
n
Timpanogos Buzulu’nun kayalık yüzeyinin altında yaklaşık 1,5 milyon metreküp buz bulunduğu tahmin edildi. Bu miktar yaklaşık 600 olimpik yüzme havuzunun ya da Giza’daki Büyük Piramit’in hacmine denk geliyor.
n
Ağırlık olarak ise kayaların altında yaklaşık 1,4 milyon ton buz saklanıyor.
n
Ama araştırmacılar yalnızca Timpanogos’u hesaplamakla yetinmedi; elde ettikleri sonuçları daha önce incelenmiş diğer kaya buzullarının verileriyle birleştirerek, bir kaya buzulu yüzey alanından içerdiği yaklaşık buz miktarını hesaplayabilen yeni bir yöntem geliştirdiler.
