Rusya’nın Kuzey Deniz Yolu üzerinden Asya’ya gönderdiği ham petrol ve petrol ürünleri, 2026 seyrüsefer sezonunda 13,2 milyon varile ulaşarak rekor seviyeye çıktı. Yaptırımlar, geleneksel rotalardaki güvenlik sorunları ve Arktik’te buz örtüsünün azalması kuzey güzergahının önemini artırdı.
Petrol sevkiyatında yeni zirve
Uluslararası enerji piyasalarını izleyen S&P Global’in Commodities at Sea verilerine göre, Kuzey Deniz Yolu üzerinden yapılan sevkiyat 2024’te 10,8 milyon, 2025’te ise 12,2 milyon varil olmuştu. S&P Global’in 2 Kasım’da yayımladığı verilere göre 2026’daki miktar, geçen yılın rekorunu yaklaşık yüzde 8 aştı.
Artışta Rus petrol şirketi Rosneft’in Arktik bölgesindeki Vostok Oil projesinden başlayan ilk sevkiyatlar da etkili oldu. Rusya’nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Yolu, Baltık Denizi limanlarından çıkan tankerler için Avrupa kıyıları ve Süveyş Kanalı üzerinden Asya’ya uzanan geleneksel güzergaha alternatif oluşturuyor.
Yaptırımlar ihracatın yönünü değiştirdi
Avrupa Birliği’nin Aralık 2022’de Rusya’dan deniz yoluyla ham petrol, Şubat 2023’te ise petrol ürünleri ithalatını yasaklaması, Rusya’nın ihracat rotalarındaki dönüşümde belirleyici oldu. Batılı ülkelerin tavan fiyat uygulamasıyla deniz taşımacılığı, sigorta ve finansman hizmetlerine yönelik kısıtlamaları da enerji şirketlerini pazar ve lojistik planlarını yeniden düzenlemeye yöneltti.
Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak’ın ocakta “Enerji Politikası” dergisinde yayımlanan makalesine göre, Asya ülkelerinin Rusya’nın petrol ihracatındaki payı 2021’de yüzde 40 iken 2025’te yüzde 80’e çıktı. Novak, Rusya’nın geçen yıl 238 milyon ton petrol ihraç ettiğini, Avrupa’ya gönderilen miktarın ise geçmişteki 175 milyon ton düzeyinden yaklaşık 25 milyon tona gerilediğini bildirdi.
AB Konseyinin temmuzda kabul ettiği 21’inci yaptırım paketiyle petrol ticaretinde kullanılan 41 gemi daha listeye alınırken, yaptırım uygulanan gemilerin sayısı 670’i geçti. Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik sorunları ile artan navlun ücretleri de kuzey güzergahına ilgiyi destekledi.
Kuzey rotası süreyi kısaltıyor
S&P Global’in araştırmasına göre, Rusya’nın batısındaki petrol terminallerinden Doğu Asya’ya Süveyş Kanalı üzerinden yapılan taşımalar genellikle en az altı hafta sürüyor. Arktik rotasında ise buz koşullarının elverişli olduğu dönemlerde süre yüzde 40’a kadar azalıyor.
Daha kısa mesafe, yakıt tüketimi ve gemi kiralama maliyetlerinde avantaj sağlıyor. Buna karşın buzkıran hizmetlerinin bedeli, uygun tanker sayısının sınırlı olması ve zorlu iklim şartları elde edilen tasarrufu azaltıyor.
Rosatom 40 milyon tonun aşılmasını bekliyor
Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev, 16 Ekim’de yaptığı açıklamada Kuzey Deniz Yolu’ndaki toplam yük taşımacılığının bu yıl 40 milyon tonu geçmesini beklediklerini söyledi. Ekim ortasına kadar taşınan yükün 35 milyon tonu aştığını belirten Lihaçev, bunun geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 20 artış olduğunu kaydetti.
Rusya Uzak Doğu ve Arktik Kalkınma Bakanı Aleksey Çekunkov ise 11 Kasım’da, güzergah üzerindeki transit taşımacılığın kasım başı itibarıyla 6 milyon tona ulaştığını ve geçen yılın aynı dönemine göre iki katına çıktığını açıkladı. Rosatom verilerine göre 2025’te Kuzey Deniz Yolu’ndan 37,2 milyon ton yük taşındı.
Güzergah petrol ve petrol ürünlerinin yanı sıra sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), maden cevheri ve konteyner taşımacılığında da kullanılıyor. Küresel ısınmanın Arktik deniz buzlarını uzun vadede azaltması, özellikle yaz ve sonbahar aylarında deniz taşımacılığına daha uygun koşullar oluşturuyor.
Vostok Oil sevkiyatları artıracak
Rusya’nın Arktik’teki büyük enerji yatırımlarından Vostok Oil kapsamında ilk petrol sevkiyatı, Devlet Başkanı Vladimir Putin’in katıldığı törenle eylülde gerçekleştirildi. Rosneft’in açıklamasına göre Krasnoyarsk bölgesindeki sahaları Arktik kıyısındaki Buhta Sever Limanı’na bağlayan 790 kilometrelik boru hattı işletmeye alındı ve ilk petrol buz sınıfı Valentin Pikul tankerine yüklendi.
Rosneft Üst Yöneticisi İgor Seçin, yıllık 100 milyon ton kapasiteyle tasarlanan boru hattının bölgedeki petrolü uluslararası pazarlara taşıyacağını belirtti. Rosatom’un Arktik Direktörü Vladimir Panov da 27 Ekim’de proje kapsamında Kuzey Deniz Yolu üzerinden altı sevkiyat yapıldığını bildirdi.
Azalan buz örtüsü çevresel riskleri gündeme getiriyor
Rusya Federal Hidrometeoroloji ve Çevre İzleme Servisinin (Rosgidromet) 21 Eylül’de yayımladığı verilere göre Arktik’te deniz buzlarının kapladığı alan, 16 Eylül itibarıyla 4,73 milyon kilometrekareye indi. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5 düşüş anlamına geliyor.
Taşımacılığın büyümesi çevresel riskleri de beraberinde getiriyor. S&P Global Maritime Intelligence Risk Suite verilerine göre 2025-2026 döneminde Kuzey Deniz Yolu’ndan uluslararası müşterilere Rus ham petrolü taşıyan 28 geminin tamamı, seferleri sırasında en az bir Batılı ülkenin yaptırım listesinde yer aldı. Gemilerin 7’sinde buz sınıfı kaydının bulunmaması, olası kazalar ve petrol sızıntılarıyla ilgili endişeleri artırdı.
Rusya 2027’de yıl boyu sefer planlıyor
Vladimir Panov, 27 Ekim’de İnterfaks’a verdiği röportajda Asya yönündeki düzenli sevkiyatları 2027 başından itibaren yıl boyunca gerçekleştirmeyi hedeflediklerini açıkladı. Panov, yeni nükleer buzkıran Çukotka’nın gelecek yılın başında hizmete girmesinin planlandığını ve bununla birlikte Rusya’nın nükleer buzkıran filosunun 9 gemiye ulaşacağını söyledi.
Rusya ile Çin arasında, Kuzey Deniz Yolu’ndaki yük taşımacılığını 2030’a kadar yıllık 20 milyon tona yükseltmeyi öngören bir yol haritası bulunuyor. Panov, düzenli taşımacılık için gemilerin seyir hızının artırılması, arama kurtarma, iletişim ve sağlık altyapısının geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
