İsrail ordusu ve istihbaratından 24 kişinin tanıklıkları Gazze’de kullanılan gizli yöntemleri gün yüzüne çıkardı; Venedik’te gösterilen NAZA belgeseli bu iddiaları gündeme taşıyor.
Gizli tanıklıklar ve anonimlik
Belgeselde yer alan 24 İsrailli askeri yetkili ve istihbarat görevlisi, kamuoyuna konuşmalarının yaratabileceği riskler nedeniyle anonim olarak kayıt altına alındı. Görüşmeler Tel Aviv’deki binaların çatılarında gece saatlerinde kaydedildi; kimliklerin belirlenmesini engellemek amacıyla görüntüler ve sesler dijital olarak değiştirildi. Yapımcılar içeriğin perşembe günkü galaya kadar sıkı şekilde saklandığını belirtti.
Yapay zeka ile hedef belirleme
Belgeselde öne çıkan konu, Gazze’de hedef belirlemek için kullanılan yapay zeka destekli sistemler oldu. Anlatılanlara göre bu sistemler, düşük rütbeli olduğu belirtilen çok sayıda Hamas mensubunu potansiyel hedef olarak belirlemek amacı taşımış; hedef olarak belirlenen kişiler daha sonra, ailelerinin de ölebileceği bilinse dahi geceleri evlerinde bombalandı.
Filmin adı da bu askeri terimden geliyor; belgedeki iddialara göre hedef olarak seçilen kişileri saymak amacıyla İsrail ordusunda “NAZA” kısaltması kullanılıyor.
Telefon hackleme ve dinlemeler
Belgeselde yer alan bir başka iddia, konum tespiti için cep telefonlarının hacklenmesiyle ilgili. İstihbarat görevlilerinin bu kişilerin eşleri ve çocuklarıyla yaptıkları konuşmaları gizlice dinlediği öne sürüldü; bazı durumlarda aile üyeleriyle konuşmalar saldırıdan sadece birkaç dakika önce izlendi ve ardından evler vuruldu.
Mahallelerin yıkımı
Gazze’deki bazı mahallelerin geniş çapta yıkıldığına dair birinci elden anlatılar bulunuyor. Tanıklar, bölgelerde yaşayanların yüzde 25’e kadarının hâlâ evlerinde bulunduğu bilgisini paylaşıp buna rağmen operasyonların gerçekleştirildiğini aktardı; filmde sivil evlerin yakıldığı ve bir gıda dağıtım noktasında sivillerin öldürüldüğü iddiaları da yer alıyor.
Birim ve amaç
Belgeselde konuşan kişilerden bazıları, doğrudan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ofisine bağlı bir gizli istihbarat biriminde görev yaptıklarını ifade ediyor. Bu birimde çalışanlardan biri, görevinin “GÖREVİMİZ BARIŞI ENGELLEMEKTİ” olarak tanımlandığını belirtti.
Çerçeve ve yaklaşım
Yönetmenler Abraham ve Szor, filme neden ihtiyaç duyduklarını açıklarken İsrailli sinemacılar ve gazeteciler olarak Filistinli sivillerin kitlesel ölümünün arkasındaki yöntemleri incelemenin zorunlu olduğunu söyledi. “münferit savaş suçları değil.” ifadesiyle vurgu yaptılar; hedef, verilen emirler, politikalar ve bu uygulamaların hayata geçmesini mümkün kılan sistemsel yapıyı betimlemek.
Üç yıl süren çaba
NAZA’nın yapımcılığını James Wilson üstlenirken yönetici yapımcılar arasında Oscar ödüllü The Zone of Interest filminin yönetmeni Jonathan Glazer de yer alıyor. Guardian’ın araştırma birimi yöneticisi ve film için yönetici yapımcı Paul Lewis, belgeselin Gazze’de İsrail askeri istihbaratının kullandığı sistemleri ortaya çıkarmak için yıllardır sürdürülen çalışmanın sonucu olduğunu belirtti. Venedik Film Festivali Sanat Direktörü Alberto Barbera da gösterimi “gerçek anlamda çığır açıcı” olarak nitelendirdi; Barbera, İsrailli asker ve istihbarat görevlilerinin konuşmaya ikna edilmesinin üç yıl sürdüğünü söyleyip tanıkların ifadelerini “sarsıcı” olarak nitelendirdi.
İsrail’in 2023’ten bu yana Gazze’ye düzenlediği saldırılarda 73 binden fazla Filistinli hayatını kaybetti, 174 binden fazla kişi yaralandı. Ölülerin çoğunluğunun sivil olduğu belirtilirken ölü ve yaralıların toplamı, Gazze’nin savaş öncesi nüfusunun yüzde 10’dan fazlasını oluşturuyor. Bölgedeki gıda sevkiyatlarına getirilen kısıtlamalar geçen yaz bölgeyi kıtlığa sürükledi; evlerin dörtte üçünden fazlasının yıkıldığı ya da hasar gördüğü belirtiliyor. Hayatta kalan çok sayıda Filistinli temiz su ve sanitasyona sınırlı erişimle çadır kamplarında yaşamını sürdürüyor.
NAZA’nın yönetmenleri Abraham ve Szor, 2025 yılında En İyi Belgesel dalında Oscar kazanan No Other Land adlı filmin de dört yönetmeni arasında yer alıyordu. Önceki çalışmalarında Batı Şeria’daki Filistinlilerin evlerinin yıkılmasının arkasındaki sistemi inceleyen ikilinin, NAZA’da Gazze’deki askeri sistemi benzer biçimde bütün parçalarıyla ele almaya çalıştıkları ifade ediliyor.
