ABD ile İran arasındaki karşılıklı füze ve insansız hava aracı hücumları yeniden alevlendi; İran, pazar günü Körfez’deki ABD tesislerini hedef aldığını duyururken Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını açıkladı.
Gerilimde yeni boyutlar ve etkileri
Bu son saldırılar, boğazdaki deniz trafiğini kontrol etme çabalarının sürdüğü bir dönemde karşılıklı operasyonların yeni bir halkasına işaret ediyor. Ancak saldırıların sıklığı ile kapsama alanı genişlediği için gerilimin daha farklı bir aşamaya geçtiği değerlendiriliyor.
Saldırılar, arabuluculuğu üstlenen ve nisandan beri hedef alınmayan Katar’a da sıçradı. Mayıs ayı başından bu yana saldırıya uğramayan Birleşik Arap Emirlikleri ise hava savunma sistemlerinin İran’dan fırlatılan füze ve insansız hava araçlarına müdahale ettiğini bildirdi.
İran medyası, pazar öğleden sonra Hürmüz Boğazı’ndaki askeri tesislere ev sahipliği yapan Bender Abbas limanı ile yakınındaki Keşm Adası çevresinde füze saldırıları ve patlamalar yaşandığını aktardı. Aynı saatlerde ABD’nin İran’a yönelik yeni bir saldırı dalgası başlattığı öne sürüldü.
Ateşkes görüşmeleri ve bölgesel etkiler
Yeniden tırmanan çatışmalar, geçen ay imzalanan geçici ABD-İran anlaşmasının geleceğini belirsizliğe sürüklüyor. Anlaşma, Hürmüz Boğazı’nın yeniden deniz trafiğine açılmasını ve 60 günlük ek müzakere sürecinin ardından savaşın sona erdirilmesini öngörüyordu.
ABD Başkanı Donald Trump ise geçen hafta ateşkesin sona erdiğini düşündüğünü açıklamış, ancak yeni müzakerelere kapıyı tamamen kapatmamıştı.
Körfez ülkelerinin tepkisi ve bölgesel dinamikler
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı savaş, Körfez bölgesinde ciddi istikrarsızlığa yol açtı. İran, ABD üsleri bulunan bölge ülkelerini hedef alırken, Hürmüz Boğazı’ndaki fiili abluka enerji fiyatlarını yükseltti ve küresel enflasyonu artırdı.
Özellikle benzin fiyatlarındaki artış, kasım ayında yapılacak Kongre seçimleri öncesinde Trump yönetimi açısından siyasi baskı oluşturuyor.
HÜRMÜZ’DA YENİ GERİLİM
İran, savaş öncesinde dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda kalıcı bir geçiş ücreti sistemi kurmak istediğini duyurmuştu. Tahran yönetimi, gemileri İran’ın izni olmadan boğazdan geçmemeleri gerektiğini belirtmişti.
İran, cumartesi gecesi izinsiz bir güzergahta ilerleyen bir gemiye uyarı ateşi açıldığını ve geminin vurulduğunu duyurduktan sonra boğazı kapattığını açıkladı. Pazar günü ise ikinci bir geminin etkisiz hale getirildiğini bildirdi.
Hindistan, Umman açıklarında saldırıya uğrayan GFS Galaxy adlı konteyner gemisinde bulunan bir vatandaşından haber alınamadığını açıkladı. Umman ise gemideki 23 mürettebatın kurtarıldığını duyurdu.
Katar, ticari gemiler dahil tüm deniz araçlarına, balıkçı teknelerine ve jet skilere faaliyetlerini geçici olarak durdurma çağrısı yaptı.
İran’ın kısa süre önce kurduğu Basra Körfezi Boğaz İdaresi, bölgede ABD askeri güçlerinin “yasa dışı hareketleri” nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan geçişin şu anda mümkün olmadığını açıkladı. Açıklamada, “İstikrar ve sükunet yeniden sağlandığında geçiş izinleri verilecektir” denildi.
ABD ise İran’ın deniz taşımacılığına yönelik önceki saldırılarının ardından salı günü İran petrolünün satışına izin veren lisansı iptal etmişti. Washington yönetimi, İran’ın “saldırganlık, taciz, tehdit ve keyfi açıklamalarına” rağmen ABD güçlerinin seyrüsefer özgürlüğünü korumak üzere bölgede konuşlandırıldığını bildirdi.
ABD tarafından yapılan açıklamada, “İran boğazı kontrol etmiyor. Deniz trafiği devam ediyor” ifadeleri kullanıldı. ABD Donanması öncülüğündeki Ortak Denizcilik Bilgi Merkezi de ciddi güvenlik riskine rağmen Umman kıyılarına yakın genişletilmiş güney güzergahının çift yönlü deniz trafiğine açık olduğunu duyurdu.
ABD’nin vurduğu hedefler ve İran’ın tepkisi
ABD: 300’DEN FAZLA HEDEF VURULDU
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, cumartesi günü 140 İran askeri hedefinin vurulduğunu açıkladı. Son üç gecede 300’den fazla hedefin vurulduğu belirtilirken, saldırıların “İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen sivil denizcileri ve ticari gemileri hedef alma kapasitesini azaltmak” amacıyla gerçekleştirildiği savunuldu. İran devlet medyası ise birçok liman kentinde patlamalar meydana geldiğini ve bir İran ordusu subayının hayatını kaybettiğini bildirdi. İran Devrim Muhafızları da saldırılara karşılık olarak ABD’nin bölgedeki müttefikleri ve askeri tesislerini hedef aldığını açıkladı. İran, Ürdün’deki bir komuta-kontrol merkezi ile insansız hava aracı hangarlarının imha edildiğini, Kuveyt’teki bir ABD radar tesisinin vurulduğunu öne sürdü. Açıklamada ayrıca Umman’daki ABD uçak gemilerine destek sağlayan lojistik ve yakıt ikmal platformlarının hedef alındığı, Katar’daki bir savaş uçağı bakım merkezi ile komuta tesisinin de imha edildiği iddia edildi.
Katar ve üçüncü ülkelerin tepkisi
KATAR: İRAN TAMAMEN SORUMLU
Daha önce saldırı altında olduğu sürece arabuluculuk yapmayacağını açıklayan Katar, düşen şarapnel parçaları nedeniyle biri çocuk üç kişinin yaralandığını duyurdu. Katar yönetimi, saldırılardan İran’ın “hukuken tamamen sorumlu” olduğunu açıkladı. Birleşik Arap Emirlikleri, ülke sınırları dışında füze tehditleri tespit edildiğini bildirirken, Bahreyn çok sayıda İran hava saldırısının engellendiğini duyurdu. Ürdün füze saldırıları gerçekleştirildiğini, Umman ise insansız hava araçlarıyla hedef alındığını açıkladı. Küveyt ordusu saldırılarda hasar meydana geldiğini, bir petrol sondaj platformuna düzenlenen saldırıda bir işçinin yaralandığını bildirdi. Umman yönetimi, iki ayrı bölgede düzenlenen insansız hava aracı saldırılarını protesto etmek amacıyla İran’ın büyükelçisini Dışişleri Bakanlığına çağırdı. ABD’nin Umman Büyükelçiliği de Duqm ve Musandam bölgelerindeki ABD vatandaşlarına bulundukları yerlerde sığınma çağrısı yaptı.
Son gelişmeler ve bölgesel temaslar
UMMAN’DAKİ GÖRÜŞMELERİN ARDINDAN SALDIRILAR
Son saldırı dalgası, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi’nin cumartesi günü Umman’da yaptığı görüşmenin ardından geldi. İran, görüşmelerin Hürmüz Boğazı’ndaki düzenlemelerin koordine edilmesini amaçladığını ve müzakerelerin Katar’ın da katılımıyla devam edeceğini açıkladı. Arakçi, daha sonra ABD ile İran arasında önemli arabuluculardan biri olan Pakistan’ın Dışişleri Bakanı İshak Dar ile bölgesel gelişmeleri telefonda görüştü. Iran’ın yarı resmi Tesnim haber ajansı, görüşmede bölgedeki son gelişmeler
