Güney İngiltere’de Chilbolton Gözlemevi, Dünya yörüngesindeki uydu ve uzay çöplerini izleyerek ülkenin uzay gözetim kapasitesine veri sunuyor. Artan uydu ve enkaz yoğunluğu nedeniyle İngiltere, çarpışma risklerini izlemek amacıyla Ulusal Uzay Operasyonları Merkezi’ne 85 milyon sterlin yatırım yapmayı taahhüt etti.
Gözlemevi ve laboratuvarın rolü
İngiltere’nin ulusal uzay laboratuvarı RAL Space tarafından işletilen tesis, İngiltere lisanslı uyduların yanı sıra yörüngedeki hızla çoğalan uzay enkazını da takip ediyor.
Araştırmacılar, görevini tamamlamış roket gövdeleri, işlevini yitirmiş uydular ile fırlatmalar, patlamalar ve çarpışmalar sonucu oluşan parçaları izliyor.
Bu cisimler yeniden Dünya atmosferine girebiliyor ya da faal uydularla çarpışma riski taşıyor.
Enkaz yoğunluğu ve riskler
Avrupa Uzay Ajansı’nın verilerine göre Dünya yörüngesinde toplam ağırlığı 17 bin tona ulaşan 46 binden fazla uzay enkazı var.
İngiltere Uzay Ajansı’nda fırlatma ve uzay durumsal farkındalığından sorumlu genel müdür yardımcısı Matthew Archer, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Bunların büyük bölümü çoğu zaman hiçbir şeyle çarpışmıyor. Ancak bunların herhangi biri ciddi hasara yol açabilir, hatta uyduları tamamen yok edebilir” dedi.
Çarşamba günü bir SpaceX roketinin otobüs büyüklüğündeki bir parçası Ay’a çarparak çok sayıda parçanın uzaya saçılmasına neden oldu.
Araştırmacılar, uzay enkazı yoğunluğundaki artışın “Kessler sendromu” olarak bilinen zincirleme çarpışmaları tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Chilbolton Gözlemevi’nin sağladığı veriler, İngiltere Uzay Ajansı ile İngiltere Uzay Komutanlığı’nın öncülük ettiği Ulusal Uzay Operasyonları Merkezi’ne aktarılıyor.
Merkez, yörüngedeki çarpışmaları önlemek ve Dünya atmosferine yeniden giren cisimleri izlemek için günün her saati çalışıyor.
Archer, “Bizim görevimiz uzayda meydana gelen ve uzayda bulunan her şeyi izlemek” dedi.
Archer’e göre uzay altyapısı İngiltere ekonomisinin yaklaşık yüzde 20’sini destekliyor. Yörüngedeki cisim sayısındaki artışın uzayı giderek daha kalabalık hale getirdiğini belirten Archer, “Bu kabiliyete duyulan ihtiyaç sürekli artıyor” ifadelerini kullandı.
Halihazırda Dünya yörüngesinde 14 bin uydu mevcut. Önümüzdeki yıllarda yaklaşık 1,7 milyon yeni uydunun planlandığı belirtilirken, SpaceX tek başına 2028’den itibaren 1 milyondan fazla uydu fırlatmaya başlamayı planladığını açıkladı.
İngiltere, Ulusal Uzay Operasyonları Merkezi’ne 85 milyon sterlin yatırım yapmayı taahhüt etti. Merkez her ay uydu işletmecilerine yaklaşık 3 bin çarpışma uyarısı gönderiyor.
Araştırmacılar ayrıca uydu işletmecilerinin lisans şartlarına uyup uymadığını denetliyor ve yabancı “hasımları” takip ediyor.
Archer, “Belirli cisimlere yaklaşma veya yanlarından geçme kabiliyetini gösteren ülkeler görüyoruz. Askeri açıdan tehditleri düzenli olarak takip etmek zorundayız” dedi.
Bilim insanları, uzay enkazı yeniden atmosfere girdiğinde yere ulaşmadan tamamen yanmayabilecek cisimler için de alarm vermeye hazır bekliyor.
Ocak ayında İngiltere ve Avrupa ülkeleri, parçalarının İngiltere’ye düşebileceği endişesiyle Çin’e ait bir roketin atmosfere yeniden girişini yakından izledi. Roket sonunda Pasifik Okyanusu’na düştü.
Chilbolton Gözlemevi Tesis Sorumlusu Sarah Nash, “Bütün ortam değişiyor. Bu gerçekten çok uluslu bir ortam ve kontrol edilemeyen çok sayıda cisim var” dedi.
Nash, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Bütün bunların güvenli biçimde işlemeyi sürdürebilmesinin tek yolu her şeyin nerede olduğunu takip etmekten geçiyor” ifadelerini kullandı.
Gözlemevinin bir diğer çalışma alanını ise gezegen savunması oluşturuyor. Bu kapsamda kuyruklu yıldızlar ve asteroitler gibi potansiyel tehditler belirlenmeye çalışılıyor.
İngiltere Uzay Ajansı geçen yıl, Dünya’ya çarpma ihtimali bulunanlar da dahil olmak üzere asteroitlerin hareketlerini izleyen Uluslararası Asteroit Uyarı Ağı’na üye oldu.
Archer, “NASA ve ABD’deki diğer kuruluşlarla ortak çalışarak bir asteroidin Dünya’ya çarpma ihtimalini ve bunun ne zaman gerçekleşebileceğini yüzdesel olarak hesaplıyoruz” dedi.
Daha küçük gök taşları Dünya atmosferinde sık sık yanarken, büyük asteroitler daha seyrek görülüyor.
İngiltere, Avrupa Uzay Ajansı’nın 2029 yılında Dünya’nın yakınından geçecek 375 metre genişliğindeki Apophis asteroidini inceleyecek görevine destek verecek.
Nash, “Asteroitler birçok açıdan gerçekten ilginç bir sınama. Bir asteroidin aniden ortaya çıkması alışılmadık bir durumdur” dedi.
Dev gök cisimleri, Chilbolton’daki radar anteninin algılama menzilinin dışında kaldıkları için genellikle optik sensörlerle izleniyor.
İstasyon Müdürü Graham Marshall ise, “Eğer radar anteninin görebileceği kadar yakınlarsa, o zaman çok daha büyük sorunlarımız var” diye ekledi.
