İran ile ABD arasındaki 5 aylık çatışmanın gölgesinde, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik Umman merkezli geçici bir plan üzerinde görüşmeler yürütülüyor. Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak, Tahran’ın Boğaz’daki kontrolünü garanti altına almayan başka bir seçeneği kabul etmeyeceğini ifade etti.
Planın ana hatları
Çıkış hatları, İran ile Umman arasında kurulacak bir güzergâhta belirlenecek. Taslak metin, İran’a Boğaz’a giren tüm gemiler üzerinde tam denetim yetkisi tanırken, çıkan trafiği izleme ve gerektiğinde müdahale etme kapasitesini de öngörüyor.
Görüşmelerin gidişatı ve tarafların açıklamaları
Gelişmelerin merkezi olan Hürmüz Boğazı için Umman ile yürütülen geçici plana ilişkin haberler sürerken ABD Başkanı Donald Trump, görüşmelerin İran, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın talebi üzerine yürütüldüğünü öne sürdü. “Şu anda devam ediyor. Bu, iyi bir belge imzalamaları için son şans” dedi. Trump’ın bu açıklaması, İran’a düzenleneceğini açıkladığı “büyük saldırıları” görüşmeler gerekçesiyle iptal etmesinin ardından geldi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Washington ile hiçbir müzakerenin yürütülmediğini ve planlanmış bir görüşme bulunmadığını bildirdi. Önümüzdeki günlerde yabancı heyetlerin ağırlanmayacağını belirten Bekayi, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin Irak’ta dini ziyarette olduğunu, tüm müzakerecilerin ise ülkede bulunduğunu ifade etti. Bekayi, yürütülen tek görüşmenin Umman ile Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin yürütülen teknik temaslar olduğunu kaydet.
Diplomasi belirsizliği sürerken bölgedeki askeri hareketlilik devam ediyor. Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu (UKMTO), Umman kışısı yakınlarında bir kargo gemisinin tanımlanamayan bir mühimmatla vurulduğunu açıkladı.
Kpler verilerine göre, Boğaz’dan geçen günlük gemi sayısı bir önceki gün yediyken pazartesi günü üçü tanker, üçü yük gemisi olmak üzere altıya geriledi.
Tansiyonun düşebileceği beklentisi pazartesi günü piyasaları hareketlendirdi. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 7 düşerek 83,77 dolar seviyesine gerilerken, Dow Jones endeksi rekor seviyeden kapandı.
Bugün Asya borsaları ve petrol fiyatları hafif artış gösterdi.
TRUMP: BİZE SORMADAN KUŞ UÇAMAZ
Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda İran yönetimini “inanılmaz derecede ikiyüzlü” olarak niteledi.
İranlıların görüşme talep ettiğini ve yakın gelecekte yeni temaslar olacağını ileri süren Trump, ABD Donanması’nın Hürmüz Boğazı’nda tam kontrole sahip olduğunu iddia etti.
Trump, “ABD’nin çelik duvarı! Biz istemedikçe İran’a hiçbir şey ulaşamaz ve bir anlaşma veya tam teslimiyet sağlanmadıkça da ulaşamayacak” ifadelerini kullandı.
Beş ayı aşkın süredir İsrail ile birlikte sürdürülen “Destansı Öfke Operasyonu” sürecinde Trump, defalarca askeri harekat tehdidinde bulunup ardından diplomatik temasları gerekçe göstererek geri adım attı.
İran ise temmuz başında imzalanan niyet beyanının çökmesinden bu yana Washington ile müzakere masasına oturmayı reddediyor.
Washington, haziran ayındaki metnin İran’ın Boğaz’ı açmasını gerektirdiğini savunurken, Tahran metnin seyrüsefer trafiği üzerindeki kendi yetkisini koruduğunu belirtiyor.
İRAN’IN ZAMANA YAYMA STRATEJİSİ
Körfez yetkilileri ve analistler, İran’ın askeri bir zafer yerine çatışmayı kademeli olarak genişletme stratejisi izlediğini değerlendiriyor.
Reuters’a konuşan Washington Enstitüsü’nden Michael Knights, İran’ın amacının ABD ve müttefiklerine krizin maliyetinin İran’ın taleplerini kabul etmekten daha ağır olduğunu göstermek olduğunu belirtti. Knights, “En büyük avantajları bölgesel devletlere ve küresel ekonomiye zarar verebilmeleri” değerlendirmesini yaptı.
Körfez kaynakları, Devrim Muhafızları komutanlarının Trump’ın kasım ayındaki ara seçimler öncesinde yeni bir Ortadoğu çatışmasına girmek istemediğine inandığını aktardı. Bir Körfez kaynağı, “İranlılar savaşı genişleterek ve baskıyı artırarak Trump’ın pes edeceğine inanıyor. Trump onları sert vurarak masaya getirebileceğini sanıyor ama eğilmeyecekler” dedi.
Eski ABD’li diplomat Alan Eyre, Tahran’ın ABD’nin ablukayı kaldırmasını ve saldırıları durdurmasını sağlamak amacıyla bir caydırıcılık stratejisi izlediğini söylerken, ABD’nin önde gelen düşünce kuruluşu Dış İlişkiler Konseyi (CFR) uzmanı Ray Takeyh her iki tarafın da misillemeyle karşılık verdiğini ifade etti.
Bölgesel kaynaklara göre Umman, İran’a kullanıcı ücretlerini de içeren Körfez destekli bir yönetim modeli sundu. Ancak Tahran, Boğaz üzerinde idari yetki ve gemilerden servis ücreti alma hakkı talep ediyor. Washington ise her türlü ücret talebini reddederek Boğaz’ın uluslararası bir su yolu olarak kalmasında ısrar ediyor.
