Petrol fiyatları, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden geçişe ilişkin yeni kurallar düşünmesi ve İran ile Umman arasındaki görüşmelere dair belirsizliğin sürmesi nedeniyle yükseldi. Bir sigorta sektörü kaynağı, denizcilik firmalarının “çıkmaz” içinde kaldığını söyledi.
Boğaz trafiği ve fiyatlar
Brent petrol vadeli işlemleri saat 09.36 itibarıyla yüzde 1,12 artışla varil başına 83,41 dolara, ABD tipi WTI ham petrolü ise yüzde 0,75 yükselişle 77,87 dolara çıktı.
Analistler, bu hafta yaşanan gelişmelerin İran ile ABD arasındaki askeri gerilimin hâlâ sona ermediğine işaret etti.
Rystad Energy’den Linh Ye, “Buradaki doğrudan tetikleyici daha somut. Petrol fiyatları, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden geçişe ilişkin yayımladığı taslak düzenlemeye tepki veriyor. Taslak, ABD ve İsrail gemilerinin geçişinin yasaklanmasını, düşman kabul edilen diğer ülkelerin gemilerinden ise geçişten önce tazminat alınmasını öngörüyor” dedi.
Ye, “Piyasa başarısız bir anlaşma riskini değil, nihai mekanizma nasıl şekillenirse şekillensin bunun normal seyrüseferin yeniden başlaması değil, belirli koşullara bağlı bir geçiş sistemi olacağı beklentisini fiyatlıyor” ifadelerini kullandı.
İran Parlamentosu komisyonlarından biri, ABD, İsrail ve düşman olarak değerlendirilecek diğer ülkelere ait gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini yasaklayacak yasa teklifini değerlendiriyor.
Reuters’a göre Tahran, boğazı kullanan gemilerden taşıdıkları yükün değerinin yüzde 5 ila yüzde 7’si arasında geçiş ücreti alınmasını istiyor. Umman ise yaklaşık yüzde 3 düzeyinde bir ücret üzerinde dururken, Washington bunun uygulanmasına karşı çıkıyor.
Vanda Hari, Vandana Hari’den söz edilerek, “Bu hafta İran ile Umman arasında boğazdan geçiş konusunda anlaşma sağlanabileceğine ilişkin işaretler piyasa algısında güçlü dalgalanmalara yol açtı. Ancak piyasa, anlaşmanın sağlanabilmesi için tam olarak hangi koşulların yerine gelmesi gerektiğini hâlâ bilmiyor” dedi.
Bu arada Yemen’deki Husiler, perşembe günü Yemen’in Marib ve Hadramut vilayetlerindeki “Suudi hedeflerine” füze ve insansız hava araçlarıyla saldırılar düzenlediklerini açıkladı.
Boğazdaki gemi trafiği
Reuters’ın Kpler verilerine dayandırdığı habere göre Hürmüz Boğazı’ndan pazartesiden perşembeye kadar geçen gemi sayısı 33’e geriledi. Bir önceki haftanın aynı döneminde bu sayı 50’ydi. Piyasalar, İran ile Umman arasında boğazın yeniden açılmasına yönelik görüşmelerden gelecek işaretleri izledi. Perşembe günü boğazdan yalnızca dört gemi geçti. Bunlardan biri, Irak’ta yüklediği yaklaşık 2 milyon varil Basrah ham petrolünü taşıyan çok büyük ham petrol tankeri Nissos Kea oldu. Diğer gemilerden ikisi sıvılaştırılmış petrol gazı, biri ise küçük bir dökme yük gemisiydi. Kpler verilerine göre bu hafta yalnızca altı ham petrol tankeri boğazdan çıkış yaptı. Aynı dönemde çoğu İran rotasını kullanarak toplam 21 gemi boğaza giriş yaptı.
Denizcilik kaynakları, Çinli ve Hintli bazı rafinerilerin Irak’ın Basrah Petrol Terminali’nden indirimli ham petrol yüklemek amacıyla bu hafta boğaza girecek gemi aradığını, ancak armatörlerin su yoluna girmekten çekinmesi nedeniyle henüz herhangi bir geminin kiralanmadığını söyledi. Irak’ın devlet petrol pazarlama şirketi SOMO’nun ağustos yüklemeleri için Basrah Heavy ve Basrah Medium ham petrolünde varil başına yaklaşık 30 dolar indirim teklif ettiği aktarıldı.
Reuters’ın haberine göre İran’ın 28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail savaşı sonrasında boğazı kapatmasından önce Hürmüz Boğazı’ndan normalde haftada yaklaşık 130 ila 140 gemi geçiyordu.
Denizcilik sektörü temkini
Reuters’a konuşan dört sektör kaynağına göre İran ile Umman arasında gündemde olan ve Tahran’a Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez’e giriş yapan gemiler üzerinde denetim yetkisi verecek öneri, ABD yaptırımları ve sigorta sözleşmelerindeki kısıtlayıcı hükümler nedeniyle uygulanabilir görünmüyor.
Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak, son öneriye göre Tahran’ın gerekli gördüğü durumlarda Körfez’e giriş yapan gemilere müdahale edebileceğini, çıkış yapan gemilerin ise İran ile Umman arasındaki rotayı izleyeceğini ve İran’a bildirim yapıldıktan sonra Umman üzerinden çıkış izni alacağını söyledi. BM Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün açıklamaları henüz gelmedi.
Birleşmiş Milletler’in Uluslararası Denizcilik Örgütü, boğazdaki geçişler için zorunlu ücret uygulanmasının uluslararası seyrüsefer çerçevesine aykırı olduğunu hatırlatarak, bunun emsal niteliği taşıyabileceğini belirtti. Lloyd’s Market Association ise temmuz ayında yaptığı açıklamada, “Bu hüküm uyarınca sigortacıların bu tür ödemeleri tazmin etme yükümlülüğü bulunmuyor. Böyle bir ödeme yapılması halinde ilgili gemiye ilişkin yükümlülükleri de sona eriyor” ifadelerini kullandı.
