Avrupa’da çocukları sosyal medyanın zararlı etkilerinden korumaya yönelik yaş sınırları, ebeveyn denetimi ve dijital güvenlik uygulamaları peş peşe gündeme geliyor.
AB’den yaş sınırı ve dijital güvenlik önerisi
Çocukların uygunsuz içeriklerle karşılaşması, yoğun sosyal medya kullanımının bağımlılığa dönüşmesi ve ruh sağlığı üzerindeki olası etkiler, Avrupa genelinde yeni düzenleme arayışlarını hızlandırdı.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, 17 Eylül’de açıkladığı “AB Çocuk Yasası” teklifinde 13 yaşından küçüklerin sosyal medya hizmetlerine erişiminin engellenmesini önerdi. Buna göre 13-15 yaş grubundakiler, veli veya vasileri tarafından yönetilen ve özellikleri kısıtlanmış hesaplarla platformları kullanabilecek; 15 yaşından itibaren ise kişisel hesap açılabilecek.
Teklifte “sonsuz kaydırma” gibi aşırı kullanımı teşvik eden özelliklerin sınırlandırılması, uyku saatlerinde anlık bildirimlerin kapatılması ve yabancılardan gelen istenmeyen mesajların engellenmesi de bulunuyor.
Yapay zeka sohbet botları ile dijital arkadaşların varsayılan olarak kapalı olması ve çocuklarda duygusal bağımlılık oluşturacak davranışlardan kaçınması hedefleniyor. Çocuk profillerinin varsayılan biçimde gizli tutulması, engelleme ve sessize alma araçlarına kolay erişim sağlanması ve yaş doğrulama sistemlerinin kullanılması da öneriler arasında.
Sosyal medya platformlarının yanı sıra video paylaşım hizmetlerini, çevrim içi oyunları ve yapay zeka sohbet botlarını kapsayan teklifin yürürlüğe girebilmesi için AB Konseyi ile Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilmesi gerekiyor.
Almanya, Yunanistan ve Polonya’daki gelişmeler
Almanya hükümeti, AB genelinde ortak mevzuat yürürlüğe girene kadar 13 yaşın altındaki çocukların sosyal medya kullanımını engellemeyi öngören geçici ulusal kuralları içeren strateji belgesini 14 Ekim’de onayladı. Pedagojik açıdan uygunluğu kanıtlanmış içerikler bu yasağın dışında tutulacak.
Kabul edilen ilkeler henüz somut bir kanun teklifi niteliğinde değil; hükümetin konuya ilişkin resmi niyet beyanını oluşturuyor.
Yunanistan’da 15 yaşından küçüklerin sosyal medya kullanımını düzenleyen yasa tasarısı parlamentoda görüşülmeye başladı. Tasarının kabul edilmesi halinde uygulamanın 1 Ocak 2027’de başlaması planlanıyor.
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, ebeveyn ve uzmanlarla görüşmelerinde çocukların stres yaşadığı, uyumakta zorlandığı ve sürekli cep telefonlarına baktığı yönünde bilgiler aktarıldığını söyledi. Miçotakis, uzun süre ekrana bakılması nedeniyle çocukların beyinlerinin yorulduğunu da belirtmişti.
Polonya Dijital İşler Bakanlığı, sosyal medya platformlarına erişim için 15 yaş sınırı üzerinde çalışıyor. Polonya Başbakan Yardımcısı ve Dijital İşler Bakanı Krzysztof Gawkowski, 16 Ekim’de dijital platform temsilcileriyle yaptığı görüşmede çocukların ve gençlerin internette daha etkin korunmasını istedi.
Polonya’da 1 Eylül’de yürürlüğe giren düzenleme kapsamında okul öncesi eğitim kurumları ve ilkokullarda cep telefonu ile benzeri elektronik cihazların kullanımına izin verilmiyor.
Fransa, İngiltere ve İspanya’nın planları
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Anayasa Konseyinin 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya erişimini düzenleyen yasayı ağustosta anayasaya aykırı bulmasının ardından taahhüt ettiği yeni düzenlemenin hazır olduğunu açıkladı.
Macron, Konseyin iptal kararının ardından hükümete verilen Avrupa normlarıyla uyumlu ve hukuken sağlam yeni düzenleme hazırlama talimatının “olağanüstü teknik çalışmalar sayesinde” yerine getirildiğini söyledi. Yeni yasa taslağının AB Komisyonuna bildirildiğini kaydeden Macron, göreve geldiği ilk günden bu yana çocukların çevrim içi ortamlarda korunmasına sorumluluk bilinciyle yaklaştığını vurguladı.
İngiltere’de 16 yaşından küçüklerin sosyal medya platformlarına erişimine ilişkin düzenlemenin uygulanması için gerekli mevzuatın yıl sonuna kadar parlamentoya sunulması, düzenlemenin gelecek yılın ilkbaharında yürürlüğe girmesi hedefleniyor. Ayrıca 18 yaş altındaki kullanıcıları zararlı çevrim içi içerik ve özelliklerden koruyacak ek önlemler değerlendiriliyor.
İspanya’da 16 yaşından küçüklerin sosyal paylaşım ağlarına erişiminin düzenlenmesi planlanıyor. Başbakan Pedro Sanchez, bu yaş grubunun sosyal paylaşım ağlarına erişimine izin verilmeyeceğini, platform denetimlerinin artırılacağını ve yöneticilerin ihlallerden sorumlu tutulacağını duyurmuştu. Ancak erken genel seçim süreci nedeniyle hazırlanan yasa tasarısının yeni parlamentoda yeniden ele alınması gerekecek.
Diğer Avrupa ülkelerindeki düzenlemeler
Portekiz’de 13 yaşından küçüklerin sosyal paylaşım ağlarına erişimini engelleyen, 13-15 yaş grubuna ise ebeveyn izniyle sınırlı kullanım sağlayan yasa tasarısı, parlamentodaki ilk oylamanın ardından komisyon aşamasında inceleniyor.
İtalya’da 15 yaşından küçüklerin sosyal medya platformlarına erişimini engellemeyi ve kullanıcı yaşlarının doğrulanmasını öngören yasa teklifi gündemde.
Hollanda hükümeti, 5 Ekim’de açıkladığı çocukların çevrim içi güvenliğine ilişkin stratejiyle AB genelinde ortak bir asgari sosyal medya yaşı belirlenmesini destekliyor.
Romanya’da 16 yaşından küçükleri sosyal medya platformlarının risklerinden korumayı ve kullanıcı yaşlarının doğrulanmasını amaçlayan yasa teklifi parlamentonun komisyon aşamasında bulunuyor.
Avusturya’da 14 yaşından küçüklerin bağımlılık yapıcı özelliklere sahip sosyal medya ve video paylaşım platformlarına erişimini düzenleyen yasa tasarısı için kamuoyu görüşü alma süreci 21 Eylül’de tamamlandı. Tasarı, platformlara yaş doğrulama ve çocukların erişimini engelleme yükümlülüğü getirmeyi amaçlıyor.
Slovakya’da 16 yaşından küçüklerin sosyal medya hesabı oluşturmasını ve kullanmasını düzenleyen tasarı, 6 Ekim’de parlamentoda ilk okumayı geçerek ikinci okumaya gönderildi. Tasarıyla yaş doğrulaması ve çocukların kişisel verilerinin korunması hedefleniyor; kabul edilmesi halinde gelecek yıl yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Çekya Başbakanı Andrej Babis, 15 yaşın altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişiminin düzenlenmesini destekliyor. Babis ile Eğitim Bakanı Robert Plaga’nın okullarda cep telefonu ve benzeri elektronik cihazların kullanımını düzenlemek amacıyla hazırladığı yasa tasarısı, hükümetin desteğini aldıktan sonra parlamentonun gündemine taşındı.
Baltık ülkelerinde de çocukların dijital güvenliğine yönelik çalışmalar sürüyor.
