ABD’de Bee Safe Mosquito Control adlı firma, ısırmayan erkek kaplan sivrisineklerini yerleşim bölgelerine bırakarak zararlı sivrisinek popülasyonunu düşürmeyi amaçlayan yeni bir ticari uygulamaya başladı. Yaz sonuna dek Washington civarında toplam 600 bin sivrisineğin doğaya bırakılması öngörülüyor ve hizmet gelecek yıl için rezervasyonları şu anda açıldı.
Uygulama nasıl çalışıyor?
Şirketin kurucusu Todd Montgomery, Washington yakınlarındaki banliyölerde evlerin bahçelerine Wolbachia bakterisi taşıyan yüzlerce erkek kaplan sivrisineği salıyor. Erkek sivrisinekler insanları ısırmıyor. Ancak bakteriyi taşıyan dişilerle çiftleştiklerinde yumurtalar gelişmiyor.
Uygulamanın etkisi ve eleştiriler
Bu, ABD’de konut sahiplerine yönelik ilk doğrudan uygulama olarak değerlendiriliyor. Yaz sonuna kadar bölgede toplam 600 bin kaplan sivrisineğinin (Aedes albopictus) doğaya bırakılması planlanıyor.
32 yaşındaki Montgomery, AFP’ye yaptığı açıklamada, “ZAMAN AYARLI BİR BOMBANIN ÜZERİNDE OTURUYORUZ” dedi.
Montgomery’ye göre yükselen sıcaklıklar, ABD’nin pek çok bölgesinde hava sıcak ve nemli günlerin artmasına neden oluyor. Bu da hastalık taşıyan sivrisineklerin daha uzun bir sezonda hayatta kalmasını sağlıyor.
“ZAP Males” adıyla satılan uygulama yalnızca kaplan sivrisineklerini hedef alıyor. Bölgeye özgü olmayan bu tür, dang humması da dahil çeşitli hastalık etkenlerini taşıyabiliyor.
Kuzey Virginia’da bu hafta eyalet tarihindeki ilk yerel dang vakasının bildirilmesi endişeleri artırdı.
Kentucky doğumlu eski elektrik mühendisi Montgomery, savunma sanayisindeki görevi için Washington bölgesine taşındıktan sonra 2023’te şirketini kurdu.
Yerel bitkilere duyduğu ilgi ve tozlaştırıcı canlıları koruma isteğinin kendisini bu girişime yönelttiğini söyleyen Montgomery, aynı zamanda entomoloji alanında yüksek lisans yapıyor.
Montgomery, “Bu fikir, yerel bitkilere olan merakım ve tozlaştırıcılara bağlılığımdan doğdu. Kendi evimin hemen yakınında ilaçlama yapıldığını görmek ve bu riski ortadan kaldırmak istemem beni bu noktaya getirdi” diye konuştu.
Montgomery, müşterilerinin de özellikle geleneksel ilaçlamalarda kullanılan ve “sonsuz kimyasal” olarak da anılan bifenthrin maddesinden kaçınmak istediğini söyledi. Kaynağa göre bu maddenin insanlar için olası kanserojen olarak sınıflandırıldığı belirtiliyor.
67 yaşındaki Sandra Marquardt da bahçesindeki sivrisinek yoğunluğu nedeniyle ilkbaharda ektiği bitkileri ekim ayına kadar neredeyse hiç ziyaret edemediğini anlattı.
Meme kanserini atlatan, sürdürülebilir tekstil danışmanlığı yapan ve küçük bir üretici pazarı işleten Marquardt, bahçesinde pestisit kullanılmasını hiçbir zaman istemediğini ancak ilaçlama yaptıran komşularını zaman zaman kıskandığını söyledi.
Wolbachia yöntemi için “Beklediğimden çok daha etkili oldu” diyen Marquardt, artık eşiyle verandasında yemek yiyebildiğini ve bahçesinde sivrisinekler tarafından “adeta terörize edilmeden” çalışabildiğini ifade etti.
Şimdiye kadar 25 müşteri hizmete kayıt yaptırdı. Her müşterinin bahçesine 16 hafta boyunca haftada 1500 sivrisinek bırakılıyor.
Bilim insanları, doğada zaten bulunan Wolbachia bakterisinin erkek sivrisineklerde bulunup dişide bulunmaması ya da farklı bir bakteri türü taşıması halinde yumurtaların gelişmediğini ortaya koydu.
Bu yöntemin en geniş kamu uygulaması Singapur’da yürütülüyor. 2016’da başlayan Project Wolbachia kapsamında bugün her hafta 10 milyondan fazla sivrisinek doğaya salınıyor.
New England Journal of Medicine’da yayımlanan bir araştırma, uygulamanın Aedes aegypti popülasyonunu önemli ölçüde azalttığını ve dang riskini yüzde 70’in üzerinde düşürdüğünü ortaya koydu.
Kaynağa göre Google da mayıs ayında Florida ve California’da benzer bir proje kapsamında 32 milyon sivrisineğin salınabilmesi için izin başvurusunda bulundu.
Ancak bütün müşteriler aynı sonucu almış değil. Silver Spring’de yaşayan 44 yaşındaki April Chunko, küçük çocuğu olduğu için sert kimyasallardan kaçındığını ve bu nedenle sisteme “hemen katıldığını” söyledi.
Montgomery, “Oğlumun çok sevdiği bir kum havuzu var. Ama sivrisinekler yüzünden bu alanı kullanmak gerçekten çok zor. Henüz büyük bir fark görmedim ama evimin arkasında geniş bir ormanlık alan var” dedi.
Johns Hopkins University’de bu alanda çalışan emekli profesör Marcelo Jacobs-Lorena ise farklı sonuçların çevresel koşullardan kaynaklanabileceğini belirtti.
“Sivrisinekler rüzgarla taşınabilir. Bu yüzden bulunduğunuz çevrenin coğrafi özellikleri büyük önem taşıyor” diyen Jacobs-Lorena, yöntemin başarısının uygulamanın ölçeğine de bağlı olduğunu, bu şekilde popülasyon kontrolünün zamanla “sürekli devam etmesi gereken bir işe” dönüşebileceğini ifade etti.
Jacobs-Lorena, Wolbachia’nın farklı bir kullanımını tercih ettiğini de anlattı.
Kendi yaklaşımında aynı bakteri türünü taşıyan erkek ve dişi sivrisinekler birlikte salınıyor.
Yumurtalar normal şekilde gelişirken bakteri popülasyona yayılıyor.
Araştırmacıya göre Wolbachia bakterisi dang humması, Zika ve chikungunya gibi hastalıkların bulaşmasını engelliyor.
Jacobs-Lorena, “İnsanları ısıran sivrisinekler yine olacak ama hastalık bulaştıramayacaklar” dedi.
Montgomery ise şirketinin faaliyetlerinden memnun olduğunu söyledi.
Bu yılki kontenjanın tamamen dolduğunu, 2027 için rezervasyon almaya başladıklarını belirten Montgomery, başarının en önemli ölçütünü şu sözlerle anlattı:
“Bizim için asıl başarı ölçütü şu: Müşterilerimiz hizmetten gelecek yıl yeniden satın alacak kadar memnun mu? Görünen o ki öyleler.”
