Irak’ta 2003 işgalinden bu yana süren ABD askeri varlığının yarın, 30 Eylül’de sona ermesi bekleniyor. Çekilmenin tamamlanmasıyla ülkede yabancı askeri üs kalmayacak.
Koalisyon misyonu sona eriyor
ABD’nin savaş, yıkım ve ağır can kayıplarıyla anılan 23 yıllık askeri varlığı, ülkedeki 9 üssün boşaltılmasıyla son bulacak. Irak Silahlı Kuvvetler Komutanı Sözcüsü Sabah en-Numan, Irak resmi haber ajansı INA’ya yaptığı açıklamada, “ABD güçleri ve uluslararası koalisyon güçleri, Irak’tan çekilme sürecini bu ayın 30’unda tamamlayacak. Irak topraklarında yabancı asker veya askeri üs bulunmuyor.” dedi.
Irak Başbakanı ve Silahlı Kuvvetler Komutanı Ofisi Direktörü Abulemir eş-Şammari de 26 Eylül’de yaptığı açıklamada, 30 Eylül’de ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin karargahının kapanacağını ve Irak’ta yabancı askeri üs kalmadığını söyledi. Şammari, güvenlik durumunun iyi olduğunu ve Irak güçlerinin ülkenin tamamını kontrol ettiğini belirtti.
Koalisyonun askeri görevinin bitmesinin ardından Bağdat ile Washington arasındaki ilişkilerin istihbarat paylaşımı, koordinasyon ve silah programları gibi başlıklarda ikili güvenlik işbirliği şeklinde sürmesi planlanıyor.
IKBY hava savunması için endişeli
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) Peşmerge Bakanlığı, çekilme yaklaşırken bölgenin hava savunma kapasitesi konusunda kaygılarını dile getirdi.
Bakanlık, ABD ile İran arasındaki son gerilim döneminde IKBY’nin 1000’den fazla insansız hava aracı (İHA) ve balistik füze saldırısına maruz kaldığını bildirdi. Bölge hava sahasının Irak’ın ulusal hava sahasının ayrılmaz parçası olduğu belirtilirken, korunmasının federal hükümetin anayasal sorumluluğunda bulunduğu kaydedildi.
IKBY Başbakanı Mesrur Barzani, ABD güçlerinin ayrılmasının bölgeyi savunmasız bırakabileceği uyarısında bulundu ve Irak’ın kuzeyindeki hava savunma sistemlerinin yetersizliğine dikkat çekti.
Barzani, ABD’nin 2011’deki çekilmesinin ardından ortaya çıkan güvenlik boşluğunun DEAŞ’ın yükselişine ortam hazırladığını hatırlatarak benzer bir durumun tekrar yaşanabileceğini vurguladı.
ABD üslerinin yerini Irak güçleri alacak
Koalisyonun askeri üs ve karargah düzeninin 30 Eylül’de resmen sona ermesiyle yabancı askeri varlığın sorumluluğu Irak güçlerine bırakması, Bağdat-Washington güvenlik ilişkilerinin ise ikili işbirliği çerçevesinde sürmesi bekleniyor.
Saddam Hüseyin rejimini devirmek amacıyla Mart 2003’te Irak’ı işgal eden ABD’nin ülkede bilinen 9 askeri üssü vardı. Washington, 2011’de çekilmesine rağmen varlığını bu üsler üzerinden güçlendirdi.
ABD, Uluslararası Bağdat Havalimanı’ndaki Victory Askeri Üssü’nün yanı sıra başkentin Taci bölgesinde eğitim amaçlı bir üs kullandı. Enbar’daki Habaniyye ve Aynü’l Esed üsleri de özellikle 2014 yazında DEAŞ saldırıları sırasında aktif hale getirildi.
Amerikan askerleri Salahaddin vilayetindeki Beled Hava Üssü’nde de bulundu. ABD ayrıca Kerkük’teki K1 Askeri Üssü’nü kullandı ve Irak’ın ikinci büyük kenti Musul’da askeri varlık oluşturdu. Musul’daki Kayarra (Geyyara) Askeri Üssü de ABD güçlerinin bulunduğu tesisler arasındaydı.
Erbil’deki iki üs de kapanıyor
Trump’ın askerleri Suriye’den çekme kararının ardından gündeme gelen Erbil’deki Harir Hava Üssü, ABD güçlerinin kullandığı üslerden biri oldu. Washington yönetiminin Uluslararası Erbil Havalimanı’nda da bir askeri üssü bulunuyordu.
ABD, 2015’ten beri kontrolünde tuttuğu Harir Hava Üssü’nün pistini genişleterek tesisi etkin biçimde kullanmaya başladı.
2003’te Irak’ı işgal eden ABD, yaklaşık 166 bin askeriyle Aralık 2011’e kadar ülkede kaldı. Eski Başkan Barack Obama’nın talimatıyla bu tarihten sonra tüm askerlerini geri çekti.
Ancak DEAŞ’ın 10 Haziran 2014’te ortaya çıkmasının ardından, dönemin Irak Başbakanı Nuri el-Maliki’nin çağrısı üzerine ABD yeniden asker gönderdi. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın son verilerine göre, 2014’te imzalanan askeri stratejik anlaşma kapsamında Irak’ta 5 bine yakın ABD askeri bulunuyordu.
İki aşamalı geçiş planı
Irak ve ABD, Eylül 2024’te ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyonun Irak’taki askeri görevini sona erdirmek üzere iki aşamalı bir geçiş planı duyurdu.
İlk aşamada Irak’taki askeri misyonun tamamlanarak ikili güvenlik işbirliğine geçilmesi, ikinci aşamada ise Suriye’de DEAŞ’a karşı yürütülen operasyonlara Irak topraklarından verilen desteğin sürdürülmesi öngörüldü.
“Irak’ın tam egemenliği geri dönmüş olacak”
Irak Başbakanı Askeri Sözcüsü Sabah en-Numan, “30 Eylül, uluslararası koalisyonun Irak’taki misyonunun sona erdirileceği, koalisyon karargahının kapatılacağı ve Doğal Kararlılık Operasyonu’nun sona ereceği son gündür.” dedi.
Numan, “Son koalisyon askeri 30 Eylül’de ayrılacak ve böylece Irak’ın tam egemenliği geri dönmüş olacak” ifadelerini kullanarak Irak güvenlik güçlerinin ülkenin ulusal güvenliğini sağlamaya hazır olduğunu belirtti.
