NATO üyesi ülkeler, ABD Başkanı Donald Trump’ın da katılımıyla Ankara’da düzenlenecek zirve öncesinde on milyarlarca dolar değerinde yeni silah anlaşmaları açıklamaya hazırlanıyor.
NATO liderleri, Washington’ın Avrupa’nın savunması için daha fazla harcama yapılması yönündeki çağrılarına yanıt verdiklerini göstermek amacıyla bugün on milyarlarca dolar değerinde silah anlaşmaları duyurmayı planlıyor.
Avrupa hükümetleri, Trump’ın Ankara’ya gelerek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve diğer müttefik liderlerle bugün başlayacak zirve kapsamındaki akşam yemeğinde bir araya gelmesinden önce, NATO savunma sanayisi forumunda bu anlaşmaları kamuoyuna duyuracak.
Avrupalı müttefikler, savunma harcamalarındaki kayda değer artışı işaret eden gelişmelerin, Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’yı işgaliyle artan güvenlik kaygılarından ve Trump’ın bu konudaki ısrarcı tutumundan kaynaklandığını söyledi.
Trump, uzun süredir Avrupalı hükümetleri, Soğuk Savaş’ın ilk yıllarından bu yana kıtayı koruyan NATO üzerinden savunmada ABD’ye aşırı güvenmekle suçluyor.
Rutte, zirve öncesinde gazetecilere verdiği demeçte, “Şu anda ABD’nin adil bir anlaşma olduğunu bildiği, sürdürülebilir bir ittifak inşa ediyoruz” dedi.
Genel Sekreter, geçen ay yaptığı açıklamada, NATO’nun Avrupalı üyeleri ile Kanada’nın 2025 yılında savunma harcamalarını 2024 yılına kıyasla reel olarak 90 milyar dolar artırarak toplamda 570 milyar doların üzerine çıkardığını, bunun da tek bir yılda yaklaşık yüzde 20’lik bir artış anlamına geldiğini kaydetmişti.
İRAN SAVAŞI DA GÜNDEMDE
Trump, son aylarda NATO müttefiklerine yönelik eleştirilerini yeniden sertleştirerek, ülkeleri İran ile yaşanan savaşta ABD’ye yeterince destek vermemekle suçladı.
ABD Başkanı, ittifaktan ayrılabileceğini veya karşılıklı savunma anlaşmasını görmezden gelebileceğini ima etti.
Avrupalı yetkililer ise ekonomilerini sarsan ve Avrupa kamuoyunda destek görmeyen bu savaş konusunda kendilerine danışılmamış olmasına rağmen, ABD’nin kendi topraklarındaki üsleri ve hava sahasını kullanmasına izin vererek taahhütlerini büyük ölçüde yerine getirdiklerini savunuyor.
Buna karşın ABD, Avrupa’daki askerlerini geri çekeceğini açıkladı ve NATO’nun savunma planlarına tahsis ettiği uçak gemisi, tanker uçakları, savaş uçakları ile insansız hava araçları gibi askeri unsurlarda kesintiye gitti.
Washington ayrıca, kıtadaki askeri varlığına ilişkin altı aylık bir inceleme süreci başlattı.
Avrupalı yetkililer, zirvede Trump’ın benzer eleştirileri yinelemesine hazırlıklı olduklarını ancak Erdoğan ve Rutte’nin ABD Başkanı ile olan yakın ilişkilerini kullanarak zirvenin seyrini dengede tutmasını umduklarını belirtiyor.
Ancak Grönland, İran ve Trump’ın İtalya Başbakanı Giorgia Meloni gibi bazı liderlerle yaşadığı son gerilimler nedeniyle kesin bir olumlu sonuç elde edilip edilemeyeceği net değil.
SİLAH ANLAŞMALARI NELERİ KAPSIYOR?
Zirve öncesinde halkla ilişkiler etkisi yaratmak amacıyla bugün açıklanacak silah anlaşmalarının detayları gizli tutuluyor.
Ancak Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz-Zegerius, dün yaptığı açıklamada, ülkesinin Belçika ile hava savunması ve İngiltere ile savaş gemileri ortaklıklarını içeren, 3 milyar avronun (yaklaşık 3,43 milyar dolar) üzerinde değere sahip anlaşma ve planları duyuracağını bildirdi.
Kaynaklar, NATO’nun ayrıca ABD yapımı eskiyeden AWACS erken uyarı uçak filolesini İsveçli Saab firmasının ürettiği “GlobalEye” modeliyle değiştirmeyi planladığını aktardı.
Kanada ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, yeni denizaltı filosunu inşa etmek üzere Alman Thyssenkrupp Marine Systems firmasını seçtiğini duyurdu.
Ottawa yönetimi, milyarlarca dolarlık bu programı, Avrupalı NATO müttefikleriyle savunma bağlarını derinleştirme çabalarının bir parçası olarak nitelendirdi.
Fransa ve İngiltere öncülüğündeki Avrupalı müttefikler, Hürmüz Boğazı’ndaki güvenliğe yardımcı olmak üzere potansiyel bir deniz misyonu hazırladı ve bazı ülkeler gemilerini bölgeye yakınlaştırdı.
Fakat durumun hassasiyetini koruması nedeniyle Avrupalı liderler, donanmalarını göndermeden önce ABD ile İran arasındaki kırılgan anlaşmanın nasıl sonuçlanacağını görmek istiyor.
Washington’ın, müttefiklerinin kıtadaki konvansiyonel savunmasında öncü rolü üstlenmesini istediğini net bir şekilde ortaya koymasının ardından Avrupalı liderler, ABD’nin ittifaktan kademeli olarak çekilme gerçeğini kabul etmeye başladı.
Rutte, bu durumu “Tüm bunlar zihniyette gerçek bir değişimin kanıtıdır. Bu NATO 3.0’dır. Güçlü bir NATO içinde daha güçlü bir Avrupa’dır” sözleriyle değerlendirdi.
UKRAYNA’YA ASKERİ YARDIM TAAHHÜDÜ
Avrupalı ülkeler, kendi savunma sorumluluklarını artırmanın yanı sıra, Trump’ın ABD yardımlarını azaltmasıyla birlikte Ukrayna’ya verilen desteğin neredeyse tamamını üstlendi.
Bugün liderler yemeğine katılacak olan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Avrupalı destekçilerinden Kiev’e 2026 ve 2027 yıllarında her yıl en az 70 milyar avro (yaklaşık 80 milyar dolar) askeri yardım sağlanacağına dair taahhüt alacak.
Ankara’da Trump ile de bir araya gelmesi planlanan Zelenski, Rusya’nın yaklaşık 30 kişinin ölümüne yol açan son hava saldırılarının ardından ittifaka, Ukrayna’nın hava savunmasını güçlendirmek üzere “güçlü kararlar” alma çağrısında bulundu.
Zelenski, zirve öncesinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir telefon görüşmesi gerçekleştiren Trump’ı, Kiev’in savaşın gidişatını değiştirdiğine ve Moskova’yı ciddi barış müzakerelerine zorlamak için baskı yapması gerektiğine ikna etmeye çalışacak.
